ในชุมชนเล็กๆ แห่งหนึ่ง ในพื้นที่บ้านโคกสง่า ต.โคกสง่า อ.คอนสวรรค์ จ.ชัยภูมิ ชาวบ้านกำลังคัดแยกขยะพลาสติก เพื่อนำไปผลิตน้ำมันใช้เอง เพื่อลดการเพิ่งพาน้ำมันจากภายนอกที่ปัจจุบันมีราคาสูง ถึงแม้กำลังการผลิตจะไม่เพียงพอต่อคนนในชุมชนมากนัก แต่อย่างน้อยก็ช่วยให้สมาชิกลดค่าใช้จ่ายราคาน้ำมัน โดยเฉพาะน้ำมันที่ใช้เติมเครื่องจักรการเกษตร ซึ่งเป็นอาชีพหลักของชาวบ้าน
สุริยา ทรัพย์พงษ์ คณะกรรมการบ้านโคกสง่านวัตกรรมใหม่ จ.ชัยภูมิ เล่าว่า ที่นี่จัดตั้งเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านโคกสง่านวัตกรรมใหม่ เริ่มผลิตน้ำมันใช้เองมานานกว่า 1 ปีแล้ว โดยวัตถุดิบที่นำมากลั่นคือ ขยะพลาสติก ที่รับซื้อจากเด็กนักเรียนที่ทำโครงการธนาคารขยะในโรงเรียน ก่อนจะนำมาคัดแยก ทำความสะอาด นำเข้าเครื่องทำความร้อน ซึ่งพลาสติก 1 กิโลกรัม กลั่นได้น้ำมัน 1 ลิตร
“น้ำมันที่กลั่นได้จะแยกเป็นสองประเภท คือ ดีเซล และเบนซิน โดยเบนซินนำไปเติมกับเครื่องสูบน้ำ เครื่องตัดหญ้า เครื่องพ่นเมล็ดข้าว สามารถนำไปเติมและใช้งานได้เลย ส่วนรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ จะต้องนำไปผสมกับน้ำมันเบนซิน ที่ซื้อมาจากปั๊มน้ำมันในอัตรา 50 ต่อ 50”
สุริยา กล่าวต่อว่า วิสาหกิจชุมชนบ้านโคกสง่านวัตกรรมใหม่ มีกำลังในการผลิตน้ำมันได้วันละ 200 ลิตร โดยกลั่นวันละ 2 รอบ รอบละ 2-3 ชั่วโมง จำหน่ายเพียงลิตรละ 25 บาท บางส่วนก็แจกจ่ายให้สมาชิกไปใช้ แต่ปัญหาคือขยะพลาสติกไม่เพียงพอ ทำให้กำลังการผลิตน้อย สัปดาห์ละครั้งหรือสองครั้ง เนื่องจากต้องรวบรวมขยะให้เพียงพอก่อน โดยให้สมาชิกที่มีอยู่ช่วยกันคัดแยก ทำความสะอาด ก่อนเข้ากระบวนการกลั่น
“ความรู้ทั้งหมดได้จากการไปอบรม และซื้อเครื่องผลิตน้ำมันมาในราคาประมาณ 70,000 บาท นำมาต่อยอดจนเกิดเห็นผล”
ด้าน ณรงค์ฤทธิ์ มอบสันเทียะ ประธานอนุกรรมการกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกรจังหวัดชัยภูมิ กล่าวว่า เห็นความตั้งใจของชาวบ้าน ทางกองทุนฯจึงได้เข้ามาสนับสนุน และเตรียมมอบเงินอุดหนุน ในวงเงิน 50,000 - 100,000 บาท เพื่อให้กลุ่มนำไปต่อยอด ผลิตน้ำมันใช้เอง ให้สามารถพึ่งพาตัวเองได้ ในช่วงที่วิกฤตน้ำมันแพง
เพราะที่ผ่านมาเห็นชาวบ้านไปต่อแถวเพื่อซื้อน้ำมัน บางคนได้เติมแค่ 500 บาท บางคนต้องนำรถไถนาไปเติม เห็นแล้วสลดใจ ถ้าหากชุมชนสามารถพัฒนาผลิตน้ำมันได้ต่อเนื่องก็จะเป็นผลดี โดยเฉพาะพื้นที่บ้านโคกสง่า ส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรที่ต้องพึ่งพาน้ำมันในการทำเกษตร
“หลังจากนี้จะเข้าไปคุยกับพลังงานจังหวัดชัยภูมิ เพื่อพัฒนาต่อยอดให้เป็นชุมชนตัวอย่างผลิตน้ำมันใช้เอง ซึ่งถือว่าเป็นชุมชนเข้มแข็งพึ่งพาตัวเองได้ ซึ่งใน จ.ชัยภูมิ มีกลุ่มที่ผลิตน้ำมันอยู่ไม่มาก แต่คุณภาพไม่ดีเท่าที่ควร คิดว่าคุณภาพของน้ำมันขึ้นอยู่กับวัตถุดิบที่ใช้ในการกลั่น” ณรงค์ฤทธิ์กล่าว
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันการผลิตน้ำมันลักษณะนี้ เริ่มแพร่หลายมากขึ้น ในทางวิชาการเรียกว่า การผลิตน้ำมันแบบไพโรไลซิส (Pyrolysis) คือเชื้อเพลิงเหลวที่ผลิตจากการนำขยะพลาสติก ยางรถยนต์เก่า หรือชีวมวล มาผ่านกระบวนการสลายตัวด้วยความร้อนสูง 300-500 องศาเซลเซียส ในสภาวะที่ไม่มีออกซิเจน
อัมรินทร์ วงษ์พันธุ์ รองผู้จัดการสำนักงานบริหารกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน (ส.กทอ.) อธิบายว่า กระบวนการไพโรไลซิสแตกต่างจากการเผาขยะทั่วไป เพราะเป็นการเผาแบบไร้อากาศในระบบปิด ไม่ใช่การเผากลางแจ้งหรือเผาตามทุ่งนา ควันและก๊าซที่เกิดขึ้นจากกระบวนการจะถูกเก็บรวบรวมและนำกลับมาใช้ประโยชน์ เนื่องจากสารเหล่านี้เป็นพลังงานในรูปไฮโดรคาร์บอน ที่สามารถนำไปกลั่นเป็นน้ำมันและผลิตภัณฑ์ต่างๆ
“สำหรับน้ำมันที่ได้มีคุณสมบัติใกล้เคียงน้ำมันดิบเบา แต่ไม่สามารถนำไปใช้กับเครื่องยนต์ดีเซลหรือเบนซินได้โดยตรง แต่ต้องผ่านกระบวนการกลั่นและแยกส่วนให้ได้มาตรฐานเป็นเกรดเบนซินหรือดีเซลก่อนจึงจะนำไปใช้งานได้”
“น้ำมันจากไพโรไลซิสอาจเป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับภาคการเกษตร โดยเฉพาะการใช้กับเครื่องจักรกลการเกษตร รถไถ รถตัก และเครื่องยนต์ดีเซลรอบต่ำ ซึ่งจะช่วยลดภาระต้นทุนด้านพลังงานได้ในอนาคต”
อัมรินทร์ กล่าวอีกว่า ปัจจุบัน สำนักงานบริหารกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน มีการสนับสนุนส่งเสริม นำขยะพลาสติกมาทำเป็นพลังงาน ขยายให้ อบต. เทศบาล และหน่วยงานในพื้นที่ต่างๆ ไปดำเนินการกว่า 10 แห่ง ตั้งแต่ปี 2558 หนึ่งในนั้นคือมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี หรือ มทส.โคราช ที่นำขยะภายในมหาวิทยาลัยและชุมชนใกล้เคียงมาผลิตน้ำมันไพโรไลซิส และเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2569 บริษัทต่างชาติได้มาเซ็นสัญญากับมทส.ซื้อน้ำมันไพโรไลซิส ไปกลั่นต่อให้น้ำมันมีคุณภาพไปใช้ในประเทศของเขา
“เมื่อมองย้อนกลับมาในประเทศเรายังไม่สามารถทำได้ เนื่องจากการพัฒนาต่อยอดจากน้ำมันไพโรไลซิส ไปสู่การกลั่นเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงคุณภาพอย่างเบนซิน ดีเซล ยังติดข้อจำกัดด้านกฎหมาย เนื่องจากการกลั่นพลังงานเป็นกิจการควบคุมที่ต้องได้รับอนุญาต และปัจจุบันยังไม่เปิดให้จัดตั้งโรงกลั่น ทำให้การผลิตส่วนใหญ่ยังสิ้นสุดที่ระดับน้ำมันไพโรไลซิส แต่รัฐบาลได้ประกาศมาตรฐานน้ำมันไพโรไลซิสไว้แล้ว จึงสามารถผลิตและจำหน่ายได้อย่างถูกต้องตามกฎหมายในฐานะเชื้อเพลิงทดแทนน้ำมันเตา”
อัมรินทร์ กล่าวด้วยว่า ถ้าเกิดวิกฤติพลังงานมากๆ เช่น โรงกลั่นถูกทำลาย สงครามไม่ใช่ 3 เดือน 6 เดือน ตามที่คาดการณ์ รัฐบาลควรมีนโยบายที่ต้องยกเว้นกฎหมายให้น้ำมันไพโรไลซิสสามารถกลั่นได้ ก็จะเป็นทางเลือกหนึ่ง เพราะว่าขยะในบ้านเรามีปริมาณเพียงพอที่จะผลิตน้ำมันได้
“ยกตัวอย่างบางเทศบาล มีขยะประมาณ 25 ตันต่อวัน แยกเป็นขยะพลาสติก มีประมาณ 16 เปอร์เซ็นต์ คิดเป็น4 ตันจาก 25 ตัน สามารถผลิตน้ำมันได้ 2,500 ลิตร ต่อวัน เพราะฉะนั้นเทศบาล อบต. มีประมาณ 8,000 แห่ง ขยะในประเทศก็มีพอสมควร ถ้าผลิตได้หมดก็ถูกกว่านำเข้าน้ำมันดิบจากต่างประเทศ”
“ถ้าสงครามยืดเยื้อ หรือมีการทำลายโครงสร้างพื้นฐานของโรงกลั่นน้ำมันในประเทศคู่ค้ากับไทย และไทยต้องแบกวิกฤติระยะยาว การผลิตน้ำมันไพโรไลซิสก็น่าจะเป็นทางเลือกหนึ่งในการพึ่งพาพลังงานของตัวเอง รวมถึงบริการจัดการขยะไปในตัว เป็นเทคโนโลยีหนึ่งที่ยิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว” อัมรินทร์ กล่าว
