ชีพจรแห่งพงไพร ศิลปะที่มีลมหายใจช่วยลดระยะห่างระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ

นับวัน “มนุษย์” กับ “ธรรมชาติ” ยิ่งมีระยะห่างมากขึ้นเรื่อยๆ ลองนึกถึงครั้งล่าสุดที่ได้อยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ แล้วซึมซับไอออกซิเจนแบบเต็มปอด สำหรับบางคนอาจนานมากแล้ว เพราะห้องคอนกรีต จอสะท้อนแสงสีฟ้า คู่ควรกว่าสำหรับไลฟ์สไตล์คนเมือง

SPACEBAR พามารู้จักกับ Pulsus Vitae นิทรรศการศิลปะจัดวางเชิงปฏิสัมพันธ์ระดับโลก โดยกลุ่มศิลปินฝรั่งเศส Scenocosme นำโดย Grégory Lasserre และ Anaïs met den Ancxt ที่ชวนผู้ชมมา “แนบหู” และ “โอบกอด” ต้นไม้ เพื่อฟังเสียงสั่นพ้องที่ถูกออกแบบให้เหมือนชีพจร จังหวะชีวิตที่เกิดจากการเชื่อมต่อระหว่างร่างกายมนุษย์กับธรรมชาติ

ท่ามกลางวิกฤตโลกรวน ศิลปะชิ้นนี้ไม่เพียงเป็นประสบการณ์เชิงสุนทรียะ หากยังตั้งคำถามเชิงจริยธรรมต่อความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ เทคโนโลยี และระบบนิเวศ

ศิลปะที่มีลมหายใจ เมื่อเทคโนโลยีซ่อนตัวอยู่ใต้เปลือกไม้

Pulsus Vitae แปลตรงตัวว่า “ชีพจรแห่งชีวิต” ผลงานชิ้นนี้เปรียบต้นไม้เป็นเรือนร่างที่มีระบบไหลเวียน มีจังหวะ มีเสียงตอบสนอง เมื่อผู้ชมสัมผัสหรือแนบหูเข้ากับลำต้น ระบบเซ็นเซอร์และเทคโนโลยีที่ถูกซ่อนไว้อย่างแนบเนียนจะสร้างแรงสั่นสะเทือนและเสียงที่สะท้อนกลับ ราวกับต้นไม้กำลังเต้นเป็นจังหวะเดียวกับหัวใจของมนุษย์

ความโดดเด่นของ Scenocosme คือการทำให้เทคโนโลยี “ล่องหน” พวกเขาใช้กลไกอิเล็กทรอนิกส์ที่ซับซ้อน แต่เลือกซ่อนมันไว้ใต้ผิวสัมผัสของธรรมชาติ ต้นไม้ พืช ผิวหนัง เพื่อให้ผู้ชมรู้สึกว่ากำลังสื่อสารกับสิ่งมีชีวิตจริงๆ ไม่ใช่เครื่องจักร

นี่คือศิลปะที่ไม่ใช่เพียงวัตถุจัดแสดง แต่เป็น “ความสัมพันธ์” ที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า และไม่ซ้ำกันในแต่ละร่างกายที่เข้าไปแตะต้อง

จากประสบการณ์ส่วนบุคคล สู่การตระหนักรู้ด้านสิ่งแวดล้อม

ในยุคที่ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมถาโถม ตัวเลขคาร์บอน การสูญเสียพื้นที่ป่า ความหลากหลายทางชีวภาพที่ลดลง มนุษย์จำนวนมากกลับ “รับรู้...แต่ไม่รู้สึก” (Aware but Detached)

Pulsus Vitae พยายามรื้อฟื้นความรู้สึกนั้น ผ่านการทำให้ต้นไม้มี “ชีพจร” ที่เราสัมผัสได้ การแนบหูเข้ากับลำต้นคือการลดระยะห่างระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติให้เหลือศูนย์องศา เป็นการกระตุ้นสำนึกว่า ต้นไม้ไม่ใช่ทรัพยากร แต่คือระบบชีวิตที่เปราะบางไม่ต่างจากเรา

ในมิติของความยั่งยืน งานชิ้นนี้สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) หลายข้อ โดยเฉพาะ SDG 13: Climate Action สร้างความตระหนักรู้ต่อวิกฤตสภาพภูมิอากาศผ่านประสบการณ์ทางอารมณ์, SDG 15: Life on Land ส่งเสริมความเข้าใจและคุณค่าของระบบนิเวศบนบก และ SDG 3: Good Health and Well-being การเชื่อมต่อกับธรรมชาติช่วยฟื้นฟูสุขภาวะทางจิตใจ และกลายเป็นเครื่องมือสื่อสารด้านสิ่งแวดล้อมที่ทรงพลังยิ่งกว่าข้อมูลเชิงสถิติ

เขาใหญ่: พื้นที่ศิลปะในผืนป่าที่กำลังถูกทดสอบ

การจัดแสดงที่ Khao Yai Art Forest มีนัยสำคัญเชิงพื้นที่ เนื่องจาก “เขาใหญ่”​คือหนึ่งในระบบนิเวศสำคัญของประเทศไทย แต่ก็เผชิญแรงกดดันจากการพัฒนา การท่องเที่ยว และการใช้ที่ดินอย่างเข้มข้น การนำศิลปะเชิงปฏิสัมพันธ์เข้ามาอยู่กลางผืนป่า จึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มมูลค่าทางวัฒนธรรม แต่เป็นการทดลองบทบาทของ “พื้นที่ศิลปะ” ในฐานะตัวกลางระหว่างมนุษย์เมืองกับธรรมชาติจริง

หัวใจที่เต้นพร้อมกัน บทสรุปที่มากกว่างานศิลป์

Pulsus Vitae ไม่ได้สอนให้เรารักป่าอย่างโรแมนติก หากแต่ทำให้เราได้ยินป่าในระดับที่ใกล้ชิดที่สุด แบบระดับเดียวกับจังหวะหัวใจ

ในวันที่โลกกำลังถกเถียงเรื่องการเปลี่ยนผ่านพลังงาน การลดคาร์บอน และความเป็นธรรมทางสิ่งแวดล้อม ศิลปะอาจไม่ใช่คำตอบเชิงเทคนิค แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนทัศนคติ เพราะก่อนที่มนุษย์จะปกป้องธรรมชาติได้ เราอาจต้องฟังเสียงของมันให้ชัดเจนเสียก่อน

ตามมาชื่นชม Pulsus Vitae จัดแสดงที่ Khao Yai Art Forest
เวลาเปิดบริการ พฤหัสบดี–ศุกร์ 12.30–18.00 น., เสาร์–อาทิตย์ 10.00–18.00 น.
(ปิดวันจันทร์–พุธ) ดูรายละเอียดเพิ่มเติมและบัตรเข้าชมได้ที่ Website: https://www.khaoyaiart.com/
 Facebook: Khao Yai Art หรือ Forest
Instagram: @khaoyai_art_forest
จำหน่ายบัตรที่ https://www.tickettailor.com/events/khaoyaiart