กระแสแย่งชิง “ทองแดงโลก” จุดความหวังเศรษฐกิจใหม่ให้แซมเบีย

เคปทาวน์ - AFP 5 ปีหลังจากกลายเป็นประเทศแรกในแอฟริกาที่ผิดนัดชำระหนี้ในยุคโควิด-19 แซมเบียกำลังเห็นการพลิกฟื้นทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ เมื่อมหาอำนาจทั่วโลกเร่งแข่งขันเข้าถึงแหล่งทองแดงมหาศาลของประเทศ

ดีมานด์พุ่งแรงจาก AI-พลังงานสะอาด-กลาโหม

ความต้องการทองแดงเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา จากอุตสาหกรรมปัญญาประดิษฐ์ (AI) พลังงานสีเขียว และภาคกลาโหม

โลหะชนิดนี้เป็นหัวใจสำคัญของโครงข่ายไฟฟ้า ศูนย์ข้อมูล (Data Center) รถยนต์ไฟฟ้า แผงโซลาร์เซลล์ และกังหันลม

การแย่งชิงทองแดงยังสะท้อนการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ เมื่อชาติมหาอำนาจอุตสาหกรรม ได้แก่ จีน, สหรัฐอเมริกา, แคนาดา, กลุ่มประเทศยุโรป, อินเดีย และกลุ่มประเทศอ่าวอาหรับ ต่างเร่งรักษาความมั่นคงด้านอุปทาน

นักลงทุนไหลกลับ หลังผิดนัดหนี้ยุคโควิด

ประธานาธิบดี Hakainde Hichilema กล่าวในเวที African Mining Indaba ว่า ตั้งแต่ปี 2022 มีเงินลงทุนไหลเข้าสู่ภาคเหมืองมากกว่า 12,000 ล้านดอลลาร์ พร้อมประกาศว่า “นักลงทุนกลับมาแล้ว”

แซมเบียเป็นผู้ผลิตทองแดงรายใหญ่อันดับ 2 ของแอฟริกา รองจาก สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก และอยู่อันดับ 8 ของโลก

ทองแดงสร้างรายได้คิดเป็นราว 15% ของ GDP และมากกว่า 70% ของรายได้ส่งออกประเทศ

ปีที่ผ่านมา ผลผลิตเพิ่มขึ้น 8% แตะกว่า 890,000 ตัน และรัฐบาลตั้งเป้าเพิ่มกำลังการผลิตเป็น 3 เท่าภายใน 10 ปี

กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) คาดเศรษฐกิจแซมเบียจะเติบโต 5.2% ในปี 2025 และ 5.8% ในปีนี้ ทำให้เป็นหนึ่งในประเทศเศรษฐกิจเติบโตเร็วของทวีป

จีนครองฐานใหญ่ สหรัฐฯ เปิดเกมรุกกลับ

บริษัทจีนครองสัดส่วนการถือหุ้นหลักในเหมืองและโรงถลุงทองแดงสำคัญหลายแห่งในแซมเบีย สร้างความได้เปรียบในฐานะผู้บุกเบิกตลาด

อีกผู้เล่นรายใหญ่คือ First Quantum Minerals จากแคนาดา ซึ่งเป็นผู้เสียภาษีรายใหญ่ที่สุดของประเทศ

นักลงทุนจากอินเดียและกลุ่มประเทศอ่าวอาหรับกำลังขยายบทบาท ขณะที่สหรัฐฯ ซึ่งเคยถอนตัวจากตลาดไปหลายทศวรรษ กำลังหวนกลับมา

เดือนนี้ วอชิงตันเปิดตัวโครงการ “Project Vault” มูลค่า 12,000 ล้านดอลลาร์ เพื่อรักษาความมั่นคงแร่ธาตุสำคัญ ลดการพึ่งพาจีน

ก่อนหน้านั้น US Trade and Development Agency ได้ประกาศมอบเงินสนับสนุน 1.4 ล้านดอลลาร์ แก่บริษัท Metalex Africa เพื่อขยายกิจการในแซมเบีย

ที่ปรึกษาด้านพลังงานของสหรัฐฯ ระบุว่า โลกเสรีกำลังก้าวสู่ “บทใหม่ครั้งสำคัญ” ในการจัดหาและค้าขายแร่ยุทธศาสตร์

โตเร็วแต่เสี่ยงซ้ำรอยอดีต

แม้กระแสลงทุนจะหนุนเศรษฐกิจ แต่ก็มีเสียงเตือนว่าการขยายตัวของอุตสาหกรรมที่ก่อมลพิษสูงอาจกระทบชุมชนท้องถิ่น

แดเนียล ลิตวิน จาก Resource Resolutions เตือนว่า อาจเกิด “การแย่งชิงทรัพยากร” ซ้ำรอยยุคอาณานิคม หากชนชั้นนำได้ประโยชน์ ขณะที่ประชาชนส่วนใหญ่ไม่ได้รับส่วนแบ่ง

เดโพรส มูเชนา จาก Open Society Foundation ระบุว่า ความเสี่ยงคือการแข่งขันของมหาอำนาจอาจกลายเป็นการเร่งจัดหาแร่เพื่อตลาดโลก มากกว่าคำนึงถึงประชาชนในประเทศผู้ผลิต

แม้แซมเบียมีทรัพยากรอุดมสมบูรณ์ แต่กว่า 70% ของประชากร 21 ล้านคน ยังอยู่ใต้เส้นความยากจน ตามข้อมูลธนาคารโลก

ปมสิ่งแวดล้อมและคดี 80,000 ล้านดอลลาร์

ปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นเงาตามตัวอุตสาหกรรมเหมืองใน “Copperbelt” ของแซมเบีย เดือนกุมภาพันธ์ 2025 เขื่อนกักเก็บกากแร่ของเหมืองที่บริษัทจีนเป็นเจ้าของ ใกล้เมือง Kitwe ทางเหนือของ Lusaka ราว 285 กิโลเมตร แตก ทำให้ของเสียกรดหลายล้านลิตรไหลลงสู่ลำน้ำสาขาที่เชื่อมกับแม่น้ำ Kafue River ซึ่งเป็นแหล่งน้ำดื่มสำคัญ

เกษตรกรชาวแซมเบียได้ยื่นฟ้องเรียกค่าเสียหายมูลค่า 80,000 ล้านดอลลาร์

ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า ความแตกต่างของ “บูมทองแดง” รอบนี้ จะขึ้นอยู่กับว่าธรรมาภิบาล สิทธิชุมชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน ถูกวางไว้เป็นศูนย์กลางหรือไม่ ไม่ใช่เพียงความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานโลก