ต้องยอมรับว่า พลาสติก แทรกซึมอยู่ในชีวิตประจำวันของเรา เพราะขึ้นรูปได้ง่าย แข็งแรง ยืดหยุ่น น้ำหนักเบา ราคาถูก ใช้เสร็จแล้วทิ้งได้เลย จนสร้างขยะจำนวนมหาศาลที่จัดการยาก และก่อให้เกิดมลภาวะ ทำให้หลายคนมองพลาสติกเป็น “ผู้ร้าย” ที่ใช้เวลาย่อยสลายกว่า 400 ปี กินเวลาราว 6 ชั่วอายุคน
แต่ในขณะเดียวกันหลายคนกลับมองพลาสติกเป็น “เงิน” เป็นการสร้างรายได้ และเป็นโอกาส เพราะพลาสติกเป็นวัสดุที่สามารถนำมารีไซเคิลได้ นี่แหละจุดเริ่มต้นของหลุมพรางทางความคิด เรื่องการรีไซเคิลพลาสติก
หมู่บ้านซา เคา (Xa Cau) ใกล้กรุงฮานอย ของประเทศเวียดนาม กลายเป็นสัญลักษณ์ของวิกฤตสิ่งแวดล้อมจากอุตสาหกรรมรีไซเคิล เมื่อคนงานเวียดนามวัย 64 ปี นั่งคุกเข่าท่ามกลางกองขยะพลาสติกสูงเป็นภูเขา ลอกฉลากขวดเครื่องดื่มเพื่อนำไปหลอมเป็นเม็ดพลาสติกใช้ใหม่
อุตสาหกรรมรีไซเคิลที่เต็มไปด้วยอันตราย
หมู่บ้านรีไซเคิลหลายร้อยแห่งที่ล้อมรอบฮานอยกำลังเผชิญกับปัญหาซ้อนทับ แม้จะช่วยจัดการขยะพลาสติก 1.8 ล้านตันต่อปีในประเทศ และสร้างรายได้ให้คนงาน แต่กระบวนการรีไซเคิลขาดการควบคุม ก่อให้เกิดมลพิษอย่างรุนแรง
"งานนี้สกปรกมาก มลพิษสิ่งแวดล้อมรุนแรงจริงๆ" ลาน คนงานเวียดนาม กล่าว โดยขอให้เรียกชื่อแรกเพียงอย่างเดียวเพราะกลัวตกงาน เธอเชื่อว่าขยะพิษในซา เคา ทำให้สามีเป็น "มะเร็งเลือด" แต่ยังต้องคัดแยกขยะต่อไปเพื่อจ่ายค่ารักษาพยาบาล
สถานการณ์มลพิษที่น่าตกใจ
หวง ถาน วิน นักวิเคราะห์โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ ระบุว่า การควบคุมมลพิษอากาศในสถานที่เหล่านี้เท่ากับศูนย์ น้ำเสียที่ไม่ผ่านการบำบัดถูกทิ้งลงแหล่งน้ำโดยตรง
การวิเคราะห์ตะกอนดินในหมู่บ้านมินห์ ไค พบการปนเปื้อนของตะกั่วในระดับสูงมาก และการมีอยู่ของไดออกซิน รวมถึงฟูราน ซึ่งทั้งหมดเชื่อมโยงกับ "โรคมะเร็ง"
อายุขัยของชาวหมู่บ้านเหล่านี้สั้นกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศถึง 10 ปี
— ข้อมูลจากกระทรวงสิ่งแวดล้อมของเวียดนาม ระบุ
ความเจ็บป่วยท่ามกลางความมั่งคั่ง
แม้ไม่มีข้อมูลอัตราการเป็นมะเร็งอย่างเป็นทางการ แต่คนงานหลายคนที่สัมภาษณ์รายงานว่ามีเพื่อนร่วมงานหรือสมาชิกครอบครัวเป็นมะเร็ง "หมู่บ้านนี้เต็มไปด้วยผู้ป่วยมะเร็ง ผู้คนแค่รอตาย" คนงาน กล่าว
"งานนี้ส่งผลต่อสุขภาพแน่นอน ไม่ขาดแคลนคนป่วยมะเร็งในหมู่บ้าน"
— ดัต อายุ 60 ปี คนงานคัดแยกพลาสติกมา 10 ปี ช่วยยืนยัน
แต่ธุรกิจรีไซเคิลก็นำความมั่งคั่งมาสู่ชุมชน เหงียน ถิ ตุเยน วัย 58 ปี เล่าว่า "เราร่ำรวยขึ้นจากธุรกิจนี้ บ้านทั้งหมดกลายเป็นบ้านอิฐ เมื่อก่อนเราเป็นแค่หมู่บ้านเกษตร"
การนำเข้าขยะจากต่างประเทศ
แม้เวียดนามจะรีไซเคิลขยะพลาสติกของตนเองได้เพียง 1 ใน 3 แต่ยังนำเข้าขยะหลายพันตันจากยุโรป สหรัฐฯ และเอเชียอีกด้วย การนำเข้าเพิ่มสูงขึ้นหลังจีนหยุดรับขยะพลาสติกในปี 2018
สถิติการค้าของสหรัฐฯ และสหภาพยุโรปแสดงให้เห็นว่า การขนส่งขยะไปเวียดนามปีที่แล้วเกิน 200,000 ตัน
ดิน เจ้าของโรงงานผลิตเม็ดพลาสติกวัย 23 ปี ในมินห์ ไค อธิบายว่า อุปทานในประเทศไม่เพียงพอ จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ เนื่องจากขยะในประเทศส่วนใหญ่ไม่ผ่านการคัดแยก จึงไม่สามารถนำมาใช้ใหม่ได้ง่าย
ความพยายามปรับปรุงที่ยังไม่เพียงพอ
รัฐบาลพยายามปรับปรุงอุตสาหกรรมด้วยการห้ามเผาขยะที่รีไซเคิลไม่ได้และสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกที่ทันสมัย แต่การเผาขยะยังคงดำเนินต่อไป ขยะที่ใช้ไม่ได้มักถูกทิ้งในที่ว่าง
เขาเสนอว่ารัฐบาลควรช่วยให้ผู้ประกอบการรีไซเคิลย้ายไปยังนิคมอุตสาหกรรมที่มีการป้องกันสิ่งแวดล้อมที่ดีกว่า เพื่อทำให้เป็นทางการในภาคที่จัดการการรีไซเคิล 1 ใน 4 ของประเทศ
