ต้นทุนหน้าโรงกลั่นลดแล้ว ส่งถึงคนเติมน้ำมันอย่างไร
เบนซิน-แก๊สโซฮอล์ลด 70 สตางค์ ขณะที่น้ำมันโลกปรับลงแรง เปิดกลไกราคาตั้งแต่หน้าโรงกลั่นถึงหัวจ่าย พร้อมคำถามสำคัญว่า สูตรใหม่ที่รัฐประเมินว่าช่วยลดต้นทุนปีละ 10,839 ล้านบาท ส่งผ่านถึงประชาชนในรูปแบบใด
การเติมน้ำมัน 50 ลิตรในเช้าวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 จ่ายน้อยลง 35 บาท สำหรับน้ำมันชนิดที่ปรับลดราคา 70 สตางค์ต่อลิตร เป็นผลประหยัดที่ผู้ใช้รถเห็นได้ทันทีจากยอดบนหัวจ่าย
ข้อมูลสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน หรือ สนพ. ระบุว่า ราคามาตรฐานของ PTT และบางจากหลังการปรับครั้งนี้
แก๊สโซฮอล์ 95 อยู่ที่ 40.84 บาทต่อลิตร
แก๊สโซฮอล์ 91 อยู่ที่ 40.47 บาท
และ E20 อยู่ที่ 32.80 บาท
ขณะที่ E85 คงเดิมที่ 31.63 บาท และดีเซล B7 คงเดิมที่ 42.54 บาท
ส่วนเบนซิน 95 ของ PTT ลดลงมาอยู่ที่ 50.33 บาทต่อลิตร มีผลตั้งแต่เวลา 05.00 น. โดยราคาดังกล่าวยังไม่รวมภาษีบำรุงท้องถิ่น
ความเคลื่อนไหวครั้งนี้เกิดขึ้นหลังประเทศไทยเริ่มใช้สูตรคำนวณราคาน้ำมันหน้าโรงกลั่นใหม่เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม จึงนำมาสู่คำถามว่า ราคาที่ลดลงเป็นผลจากสูตรใหม่มากน้อยเพียงใด และต้นทุนที่ถูกตัดออกเดินทางมาถึงผู้บริโภคอย่างไร...คำตอบต้องเริ่มจากการแยกสองเรื่องที่กำลังเกิดขึ้นพร้อมกัน ได้แก่ การเปลี่ยนแปลงราคาน้ำมันในตลาดโลก และการเปลี่ยนหลักเกณฑ์คำนวณราคาในประเทศ
น้ำมันโลกลงแรง เพิ่มปัจจัยที่ต้องติดตาม
สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานว่า ราคาปิดวันที่ 4 พฤศจิกายน สัญญาน้ำมันดิบเบรนท์ลดลง 8.7% เหลือ 94.62 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ส่วน WTI ลดลง 8.3% เหลือ 88.12 ดอลลาร์ หลังเดโมแครตชนะการเลือกตั้งครองเสียงข้างมากทั้งสองสภาของสหรัฐฯ นักลงทุนคาดว่าผลเลือกตั้งอาจเพิ่มแรงผลักดันให้เจรจายุติสงครามกับอิหร่าน อย่างไรก็ตาม การบรรลุข้อตกลงยังมีความไม่แน่นอน
ข้อมูลนี้สะท้อนความคาดหวังของตลาดที่เปลี่ยนไป แต่ยังใช้ยืนยันไม่ได้ว่า การลดราคาหน้าปั๊มไทย 70 สตางค์ซึ่งประกาศไว้ก่อนมีผลเช้าวันที่ 5 พฤศจิกายน เกิดจากราคาปิดตลาดสหรัฐฯ รอบดังกล่าวโดยตรง
อีกประเด็นที่ต้องแยกให้ชัดคือ ตัวเลข 8.7% เป็นการเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันดิบเบรนท์ ขณะที่ราคาอ้างอิงหน้าโรงกลั่นของไทยใช้ราคาน้ำมันสำเร็จรูปตลาดสิงคโปร์เป็นฐาน จึงนำเปอร์เซ็นต์การลดลงของน้ำมันดิบมาคำนวณเป็นส่วนลดหน้าปั๊มไทยในสัดส่วนเดียวกันไม่ได้
สูตรใหม่ตัดต้นทุนอะไรออก
กระทรวงพลังงานระบุว่า หลักเกณฑ์ใหม่ที่เริ่มใช้วันที่ 29 ตุลาคม 2569 ยกเลิกค่าขนส่ง ค่าประกันภัย และค่าสูญเสียระหว่างขนส่งที่สมมุติจากเส้นทางสิงคโปร์มายังประเทศไทย พร้อมลดค่าสำรองน้ำมันเหลือสองในสาม เพื่อให้สอดคล้องกับต้นทุนการจัดหาที่เกิดขึ้นจริงมากขึ้น
กระทรวงฯ ประเมินว่า การเปลี่ยนสูตรทำให้ราคา ณ โรงกลั่นลดลงประมาณ 0.0875–0.3548 บาทต่อลิตร หรือ 8.75–35.48 สตางค์ ขึ้นอยู่กับชนิดน้ำมัน คิดเป็นมูลค่ารวมประมาณ 29.70 ล้านบาทต่อวัน หรือ 10,839 ล้านบาทต่อปี
ในจำนวนนี้ ดีเซล B7 มีผลลดต้นทุนตามสูตร 35.48 สตางค์ต่อลิตร ส่วนแก๊สโซฮอล์ 95 อยู่ที่ 32.03 สตางค์ต่อลิตร
ตัวเลขดังกล่าวเป็นประมาณการผลจากการปรับสูตรหน้าโรงกลั่น จึงยังไม่ใช่ยอดลดราคาขายปลีกที่สามารถนำไปบวกกับส่วนลดหน้าปั๊มแต่ละรอบได้ทันที หากผลของสูตรใหม่สะท้อนอยู่ในฐานราคาที่ใช้อยู่แล้ว การนำมาบวกอีกครั้งอาจเป็นการนับประโยชน์ซ้ำ
จากหน้าโรงกลั่นถึงหัวจ่าย มีองค์ประกอบคั่นอยู่
ราคาน้ำมันที่ประชาชนจ่ายประกอบด้วยหลายส่วน ตั้งแต่ราคาเนื้อน้ำมัน ภาษี เงินกองทุน ไปจนถึงค่าการตลาด การลดต้นทุนหน้าโรงกลั่นจึงต้องพิจารณาควบคู่กับความเปลี่ยนแปลงขององค์ประกอบอื่นในช่วงเดียวกัน
ในทางกลไก หากองค์ประกอบอื่นคงเดิม ต้นทุนที่ลดลงย่อมเปิดทางให้ราคาขายปลีกลดลงได้ แต่หากราคาน้ำมันสำเร็จรูปเพิ่มขึ้น หรือค่าเงินบาทอ่อนลงในเวลาเดียวกัน ปัจจัยเหล่านี้อาจหักล้างผลประหยัดบางส่วน ทำให้ราคาหน้าปั๊มลดน้อยกว่าตัวเลขผลลดต้นทุนตามสูตร หรืออาจยังปรับขึ้นได้
อีกกรณีหนึ่ง หากรัฐปรับอัตราเงินกองทุนร่วมด้วย ผลของต้นทุนที่ลดลงอาจปรากฏเป็นการลดเงินชดเชย หรือเปลี่ยนจำนวนเงินที่เรียกเก็บเข้ากองทุน แทนการลดราคาขายปลีกทั้งหมดในทันที
อย่างไรก็ตาม ทั้งหมดนี้เป็นคำอธิบายช่องทางที่เกิดขึ้นได้ การระบุว่าเงินจากสูตรใหม่ถูกส่งผ่านช่องทางใดจริง ต้องตรวจสอบตารางโครงสร้างราคาและอัตราเงินกองทุนรายวันประกอบกัน
ดีเซลคงราคา ไม่ได้แปลว่าสูตรใหม่ไม่มีผล
ดีเซลเป็นตัวอย่างที่ทำให้เห็นข้อจำกัดของการดูเฉพาะราคาวันเดียว แม้วันที่ 5 พฤศจิกายน ดีเซล B7 จะคงราคา แต่ข้อมูลย้อนหลังของบางจากแสดงว่า ราคาลดจาก 43.54 บาทต่อลิตรในวันที่ 28 ตุลาคม มาอยู่ที่ 42.54 บาทในวันที่ 29 ตุลาคม ก่อนคงระดับดังกล่าวถึงวันที่ 5 พฤศจิกายน
จึงยังสรุปไม่ได้จากการคงราคาวันล่าสุดว่า ผู้ใช้ดีเซลไม่ได้รับประโยชน์จากการลดต้นทุน เช่นเดียวกับที่ยังระบุไม่ได้ว่า การลดลงหนึ่งบาทในวันที่ 29 ตุลาคมเป็นผลจากสูตรใหม่ทั้งหมด
การประเมินต้องเทียบองค์ประกอบก่อนและหลังเปลี่ยนสูตร โดยแยกผลจากตลาดน้ำมัน ค่าเงินบาท และมาตรการกองทุนออกจากกัน มิฉะนั้นอาจนำการลดราคาหลายปัจจัยมาอธิบายด้วยสาเหตุเดียว
คนเติมประหยัดเท่าไร และควรเห็นข้อมูลอะไรเพิ่ม
สำหรับน้ำมันที่ลดราคา 70 สตางค์ หากเติมปริมาณเท่าเดิม 30 ลิตร จะประหยัด 21 บาท และ 50 ลิตรประหยัด 35 บาท ส่วนผู้ใช้เดือนละ 200 ลิตรจะประหยัด 140 บาท หากส่วนต่างราคานี้คงอยู่ตลอดเดือน
นี่คือผลประหยัดจากราคาขายปลีกที่ลดลงรอบนี้ แต่การติดตามผลของสูตรใหม่ต้องตอบให้ได้เพิ่มเติมว่า หากยังใช้สูตรเดิม ภายใต้ราคาตลาดและค่าเงินเดียวกัน ต้นทุนหน้าโรงกลั่นจะสูงกว่าปัจจุบันเท่าไร และส่วนต่างนั้นสะท้อนไปที่ใด
ข้อมูลที่ควรเปิดเผยให้เปรียบเทียบได้จึงมีทั้งราคาหน้าโรงกลั่นตามสูตรเดิมและสูตรใหม่ อัตราเงินส่งเข้าหรือเงินชดเชยจากกองทุน ตลอดจนค่าการตลาดและราคาขายปลีกในช่วงเดียวกัน
หากต้นทุนที่ลดลงช่วยลดการใช้เงินชดเชย ประโยชน์ส่วนนั้นควรถูกอธิบายแยกจากเงินที่ประชาชนประหยัดได้โดยตรง หากส่งผ่านเป็นราคาขายปลีก ก็ควรแสดงให้เห็นจำนวนและช่วงเวลาที่ชัดเจน
ท่ามกลางราคาน้ำมันโลกที่ผันผวน การตัดต้นทุนบางรายการออกจากสูตรไม่ได้รับประกันว่าราคาหน้าปั๊มจะลดลงทุกครั้ง แต่ประชาชนควรตรวจสอบได้ว่า ต้นทุนที่ถูกตัดออกยังสะท้อนอยู่ในราคาที่จ่ายอย่างไร และผลประหยัดที่รัฐประเมินไว้ปีละ 10,839 ล้านบาท ส่งถึงผู้ใช้น้ำมันผ่านช่องทางใดบ้าง
