5 ประเทศในยุโรป ได้แก่ สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส เยอรมนี สวีเดน และเนเธอร์แลนด์ กล่าวหารัสเซียว่าวางยาพิษและสังหาร อเล็กเซย์ นาวัลนี ผู้นำฝ่ายค้านเมื่อปี 2024 โดยอ้างอิงจากผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการจากตัวอย่างที่เก็บได้จากศพของนาวัลนี
แถลงการร์ร่วมของทั้ง 5 ประเทศระบุว่า “มีเพียงรัฐรัสเซียเท่านั้นที่มีวิธีการ แรงจูงใจ และโอกาสที่จะใช้สารพิษร้ายแรงนี้เพื่อโจมตีนาวัลนีระหว่างที่เขาถูกคุมขังในเรือนจำของรัสเซียในไซบีเรีย และเราถือว่ารัสเซียต้องรับผิดชอบต่อการเสียชีวิตของเขา”
“เอพิบาทิดีนสามารถพบได้ตามธรรมชาติในกบลูกศรในป่าของอเมริกาใต้ กบลูกศรที่เลี้ยงจะไม่ผลิตสารพิษนี้ และไม่พบตามธรรมชาติในรัสเซีย” แถลงการณ์ระบุ “ไม่มีคำอธิบายใดๆ ที่บริสุทธิ์สำหรับการพบพิษนี้ในร่างกายของนาวัลนี”
อีเว็ตต์ คูเปอร์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอังกฤษ เผยในที่ประชุมความมั่นคงมิวนิกว่า “มีเพียงรัฐบาลรัสเซียเท่านั้นที่มีทั้งวิธีการ แรงจูงใจ และโอกาส” ในการใช้สารพิษขณะที่นาวัลนีถูกจำคุกอยู่ในรัสเซีย
นาวัลนี ซึ่งต่อสู้กับการทุจริตของเจ้าหน้าที่และจัดการประท้วงต่อต้านเครมลินในฐานะศัตรูตัวฉกาจที่สุดของประธานาธิบดี วลาดิมีร์ ปูติน เสียชีวิตในเรือนจำแถบอาร์กติกเมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2024 ขณะรับโทษจำคุก 19 ปี ซึ่งนาวัลนีอ้างว่าเป็นการตัดสินที่มีแรงจูงใจทางการเมือง
ในขณะที่เสียชีวิต นาวัลนีถูกจำคุกมาแล้ว 3 ปี และเพิ่งถูกย้ายไปยังเรือนจำแห่งนี้ ตามรายงานของรัสเซีย นาวัลนีวัย 47 ปีเดินเล่นสั้นๆ ในเรือนจำไซบีเรีย บอกว่า เขารู้สึกไม่สบาย จากนั้นก็ล้มลงและไม่ฟื้นคืนสติอีกเลย
ก่อนหน้านี้ทางการรัสเซียอ้างว่า การเสียชีวิตของนักเคลื่อนไหวทางการเมืองรายนี้ไม่ได้เป็นเรื่องน่าสงสัย แต่เกิดจาก “โรคหลายอย่างรวมกัน” รวมถึงภาวะหัวใจเต้นผิดปกติ
จิลล์ จอห์นสัน ผู้เชี่ยวชาญด้านพิษวิทยาให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าว BBC Russian ว่า เอพิบาทิดีน “มีฤทธิ์รุนแรงกว่ามอร์ฟีนถึง 200 เท่า” โดยออกฤทธิ์ต่อตัวรับในระบบประสาทส่วนกลาง ทำให้เกิด “อาการกล้ามเนื้อกระตุกและเป็นอัมพาต ชัก หัวใจเต้นช้าลง ระบบหายใจล้มเหลว และเสียชีวิตในที่สุด”
จอห์นสันเผยว่า สารพิษต่อระบบประสาทที่หายากมากนี้ พบได้ในกบป่าเพียงสายพันธุ์เดียวซึ่งมีอยู่ไม่มาก และจะเกิดเฉพาะเมื่อกบกินอาหารเฉพาะเท่านั้น โดยอธิบายว่าเป็น “วิธีการวางยาพิษคนแบบที่หายากอย่างเหลือเชื่อ”
เธอบอกว่า “การหากบป่าในสถานที่ที่ถูกต้องซึ่งกินอาหารเฉพาะเพื่อสร้างอัลคาลอยด์ที่ถูกต้องนั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้...เกือบจะเป็นไปไม่ได้เลย”
อย่างไรก็ดี มีรายงานว่า สารพิษจากกบชนิดนี้สามารถผลิตได้ในห้องทดลอง
ชนเผ่าพื้นเมืองในอเมริกาใต้ใช้สารพิษนี้ในลูกดอกหรือปืนเป่าลมในการล่าสัตว์
ทั้งนี้ ยังไม่ชัดเจนว่าพิษกบที่เรียกว่าเอพิบาทิดีนนี้ถูกนำไปใช้กับนาวัลนีได้อย่างไร
สำนักข่าว Tass ของรัสเซียรายงานว่า มาเรีย ซาคาโรวา โฆษกเครมลินกล่าวว่า “การเจรจาและแถลงการณ์ทั้งหมดเป็นเพียงการรณรงค์ด้านข้อมูลที่มุ่งเบี่ยงเบนความสนใจจากปัญหาเร่งด่วนของชาตะวันตก”
ขณะที่ มาเรีย มัลเมอร์ สเตเนอร์การ์ด รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของสวีเดน อธิบายถึงเหตุผลที่จำเป็นต้องเข้าใจสาเหตุที่แท้จริงของการเสียชีวิของนาวัลนีว่า “เรื่องนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อให้เราสามารถเอาผิดรัสเซียในสิ่งที่พวกเขากำลังทำอยู่ และเพื่อเปิดโปงคำโกหกของพวกเขาอย่างต่อเนื่อง”
นาวัลนีเสียชีวิตอย่างกะทันหันในเรือนจำเมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2024 ขณะอายุ 47 ปี เมื่อปี 2020 เขาถูกวางยาพิษด้วยสารทำลายประสาทโนวิช็อก และเข้ารับการรักษาในเยอรมนี ก่อนถูกจับกุมที่สนามบินเมื่อเดินทางกลับรัสเซียในอีก 5 เดือนถัดมา
ก่อนการประกาศของ 5 ประเทศยุโรป ยูเลีย นาวัลนายา ภรรยาของนาวัลนี ยืนยันมาโดยตลอดว่า สามีของเธอถูกฆ่าด้วยยาพิษขณะรับโทษจำคุกในเรือนจำแถบอาร์กติกในปี 2024
เดือนกันยายนปีที่แล้ว นาวัลนายากล่าวว่า การวิเคราะห์ตัวอย่างทางชีวภาพที่ลักลอบนำเข้าซึ่งดำเนินการโดยห้องปฏิบัติการใน 2 ประเทศแสดงให้เห็นว่าสามีของเธอ “ถูกฆาตกรรม”
นาวัลนายาไม่ได้ให้รายละเอียดเกี่ยวกับยาพิษที่ถูกกล่าวหาว่าใช้ เกี่ยวกับตัวอย่าง หรือเกี่ยวกับการวิเคราะห์ แต่ท้าทายให้ห้องปฏิบัติการทั้งสองเผยแพร่ผลการวิเคราะห์
หลังผลการตรวจล่าสุดเผยแพร่ออกมา นาวัลนายาแสดงความเห็นต่อกรณีนี้ว่า “ฉันมั่นใจมาตั้งแต่แรกแล้วว่าสามีของฉันถูกวางยาพิษ และตอนนี้มีหลักฐานยืนยันแล้ว”
นอกจากกรณีของนาวัลนี ก่อนหน้านี้สหราชอาณาจักรได้จัดการสอบสวนเกี่ยวกับการวางยาพิษ เซอร์เกย์ ชกรีปาล สายลับสองหน้าชาวรัสเซียในอังกฤษเมื่อปี 2018 โดยสรุปเมื่อปีที่แล้วว่า ปูตินต้องเป็นผู้สั่งการโจมตีด้วยสารพิษทำลายประสาทโนวิช็อก ขณะที่เครมลินปฏิเสธการมีส่วนร่วม
รัสเซียยังปฏิเสธการวางยาพิษ อเล็กซานเดอร์ ลิตวิเนนโก อดีตสายลับรัสเซียที่ผันตัวมาเป็นนักวิจารณ์เครมลิน ซึ่งเสียชีวิตในลอนดอนเมื่อปี 2006 หลังจากรับประทานไอโซโทปรังสีโพโลเนียม-210 การสอบสวนของอังกฤษสรุปว่า สายลับรัสเซีย 2 คนเป็นผู้สังหารลิตวิเนนโก
Photo by HANDOUT / MOSCOW CITY COURT PRESS SERVICE / AFP
