กลายเป็นเรื่องราวที่ทำให้หลายคนสะเทือนใจเมื่อคุณแม่รายหนึ่งโพสต์ข้อความปรึกษาปัญหาชีวิตในกลุ่มเฟซบุ๊ก ระบุว่าเธอต้องทำงานและเลี้ยงลูกสองคนตามลำพัง โดยลูกคนหนึ่งเรียนอยู่ชั้น ม.1 แต่เมื่อพยายามสอนเรื่องความรับผิดชอบหลังเลิกเรียนกลับรู้สึกว่าเด็กสอนยาก ก่อนจะพบประวัติการค้นหาในโทรศัพท์ของลูกเต็มไปด้วยคำถามอย่าง “ถ้าแม่ด่าเราจะทำอย่างไรดี”“โดนด่าด้วยคำรุนแรงบ่อยจนไม่มีความรู้สึกแล้ว มีภาวะซึมเศร้าไหม” และ “ทำอย่างไรให้แม่ภูมิใจ”
สิ่งที่แม่มองเห็นอาจเป็นเด็กคนหนึ่งที่ไม่เชื่อฟังหรือไม่มีความรับผิดชอบ แต่สิ่งที่ปรากฏอยู่ในหน้าจอโทรศัพท์กลับเผยอีกด้านว่าเด็กคนนี้อาจกำลังสับสน เจ็บปวด และพยายามหาคำตอบด้วยตัวเอง แม้จะยังไม่สามารถสรุปจากประวัติการค้นหาเพียงอย่างเดียวว่าเด็กมีภาวะซึมเศร้าหรือไม่แต่ถ้อยคำเหล่านี้ก็มากพอให้ผู้ใหญ่หยุดถามว่า “ทำไมลูกถึงดื้อ” แล้วเปลี่ยนเป็น “ช่วงนี้ลูกกำลังเผชิญอะไรอยู่”
เด็กทุกคนมีความฝัน บางคนอยากเรียนต่อ อยากเป็นศิลปิน นักกีฬา หรือเพียงอยากเติบโตเป็นคนที่ทำให้พ่อแม่ภูมิใจ แต่ไม่ใช่เด็กทุกคนจะได้รับพลังสนับสนุนอย่างที่ต้องการ เมื่อบ้านเต็มไปด้วยความกดดัน คำตำหนิ หรือการเปรียบเทียบความฝันที่เคยเป็นแรงผลักดันอาจค่อยๆ กลายเป็นคำถามว่า “เราดีพอหรือยัง” ยูนิเซฟระบุว่าปัญหาสุขภาพจิตสามารถกระทบต่อการเรียนรู้ การเติบโต และความสามารถของเด็กในการพัฒนาศักยภาพของตัวเองได้ในระยะยาว
บทความเรื่อง 5 Ways to Cope When You Don’t Have Family Support เสนอแนวคิดว่า การขาดแรงสนับสนุนจากครอบครัวไม่ได้แปลว่าเราอ่อนแอแต่เป็นการสูญเสีย “ตาข่ายนิรภัย” ที่หลายคนได้รับมาตั้งแต่เกิด สำหรับเด็กหรือวัยรุ่นที่ยังไม่ได้รับการรับฟังจากบ้านวิธีแรกคือ ยอมรับว่าตัวเองไม่จำเป็นต้องแบกรับทุกอย่างไว้คนเดียว การร้องไห้ เหนื่อย หรืออยากให้ใครสักคนช่วยไม่ใช่ความล้มเหลวแต่เป็นความต้องการพื้นฐานของมนุษย์
วิธีที่สองคือ ค่อยๆ เปิดใจกับคนที่รู้สึกปลอดภัย คนคนนั้นอาจไม่จำเป็นต้องเป็นพ่อหรือแม่แต่อาจเป็นครูประจำชั้น ครูแนะแนว ญาติ พี่ เพื่อน หรือผู้ปกครองของเพื่อน เริ่มต้นจากการเล่าเพียงเรื่องเล็กๆ แล้วสังเกตว่าอีกฝ่ายรับฟังโดยไม่ตัดสินหรือไม่ เพราะการเยียวยาความรู้สึกโดดเดี่ยวมักเริ่มจากการได้พบคนหนึ่งคนที่พร้อมพูดว่า “เล่าต่อได้นะ เราฟังอยู่”
วิธีที่สามคือ ค้นหาคนที่เข้าใจจากประสบการณ์คล้ายกัน ไม่ว่าจะเป็นชมรมในโรงเรียน กลุ่มกิจกรรม พื้นที่สร้างสรรค์ หรือชุมชนออนไลน์ที่มีผู้ใหญ่ดูแลอย่างเหมาะสม การได้รู้ว่าตัวเองไม่ใช่เด็กเพียงคนเดียวที่เคยรู้สึกไม่มีใครสนับสนุนอาจช่วยลดความโดดเดี่ยวได้ แต่ควรเลือกพื้นที่ที่ให้ความรู้สึกปลอดภัย ไม่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัว และหลีกเลี่ยงกลุ่มที่ชักชวนให้ทำร้ายตัวเองหรือหนีปัญหาด้วยวิธีอันตราย
วิธีที่สี่คือ สร้างครอบครัวทางใจของตัวเอง โดยรวบรวมผู้คนที่พร้อมช่วยในแต่ละด้าน เช่น คนที่สามารถให้คำปรึกษาเรื่องเรียน คนที่โทรหาได้เมื่อเสียใจ คนที่ช่วยวางแผนอนาคต หรือผู้เชี่ยวชาญที่ให้คำแนะนำด้านสุขภาพจิต และวิธีที่ห้าคือ เตรียมแผนขอความช่วยเหลือก่อนถึงวันที่รับไม่ไหว จดรายชื่อคนที่ติดต่อได้ สถานที่ปลอดภัย รวมถึงช่องทางของครูแนะแนว โรงพยาบาล หรือสายด่วนเอาไว้ล่วงหน้า เพราะในวันที่อารมณ์หนักที่สุดการเริ่มต้นหาความช่วยเหลือด้วยตัวเองอาจยากกว่าที่คิด
สำหรับผู้ปกครองภาพประวัติการค้นหานี้ไม่ควรถูกใช้เป็นหลักฐานเพื่อตำหนิหรือสอบสวนเด็กแต่ควรเป็นประตูสู่บทสนทนาใหม่ เช่น “แม่เห็นว่าช่วงนี้ลูกอาจไม่สบายใจ แม่อยากฟังโดยไม่ดุ” กรมสุขภาพจิตแนะนำให้เฝ้าสังเกตอาการเศร้า เบื่อสิ่งที่เคยชอบ การนอนหรือการกินเปลี่ยนไป รู้สึกไร้ค่า แยกตัว หรือพูดถึงความตาย หากพบต่อเนื่องหรือรุนแรงควรพาไปพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นเพื่อรับการประเมินอย่างเหมาะสม ไม่ควรวินิจฉัยจากอินเทอร์เน็ตหรือปล่อยให้เด็กหาคำตอบตามลำพัง
เพราะสุดท้ายแล้วเด็กไม่ได้ต้องการผู้ใหญ่ที่สมบูรณ์แบบแต่อยากมีใครสักคนที่พร้อมเชื่อว่าความรู้สึกและความฝันของเขามีความหมาย ในวันที่ครอบครัวยังไม่สามารถเป็นพื้นที่สนับสนุนได้เต็มที่เด็กอาจต้องค่อยๆ สร้างตาข่ายรองรับหัวใจของตัวเองขึ้นมา แต่ในฐานะผู้ใหญ่เราก็ควรถามกลับด้วยว่าเหตุใดเด็กคนหนึ่งจึงต้องไปถาม Google ว่าจะทำอย่างไรให้แม่ภูมิใจแทนที่จะรู้สึกปลอดภัยพอที่จะถามแม่ตรงๆ
