ท่ามกลางความสนุกสนานและละอองน้ำที่สาดกระเซ็นในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ลึกลงไปใต้ดินและในแหล่งน้ำต้นทุนของโลกกำลังน่าเป็นห่วง รายงานจากมหาวิทยาลัยแห่งสหประชาชาติ (United Nations University: UNU) ได้สั่นระฆังเตือนครั้งใหญ่ว่ามนุษยชาติได้ก้าวข้ามคำว่า “วิกฤต” เข้าสู่ยุค “ภาวะล้มละลายด้านน้ำ” (Global Water Bankruptcy) อย่างเป็นทางการ
นี่ไม่ใช่แค่ภัยแล้งชั่วคราวที่มาแล้วไป แต่คือการที่ “บัญชีเงินออม” ของธรรมชาติถูกถลุงจนติดลบ และกำลังสั่นคลอนรากฐานการใช้ชีวิตของคนเมืองและเกษตรกรทั่วโลกอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน
เปิดงบดุล “หนี้สินล้นพ้นตัว” ทางอุทกวิทยา
ในโลกการเงิน “การล้มละลาย” คือจุดที่หนี้สินพอกพูนจนสินทรัพย์รับไม่ไหว แต่ในมิติของทรัพยากร รายงานจาก UNU-INWEH ระบุว่ามนุษย์ได้ใช้ “รายได้ประจำปี” จากหยาดฝนและน้ำผิวดินจนเกลี้ยง และเริ่มกัดกิน “เงินออม” ซึ่งเป็นสมบัติพื้นฐานของโลกจนเกิดภาวะหนี้ล้นพ้นทางอุทกวิทยา
ข้อมูลเชิงปริมาณแสดงให้เห็นขนาดของปัญหาที่ครอบคลุมประชากรส่วนใหญ่ของโลกอย่างรุนแรง
• 75% ของประชากรโลก อาศัยอยู่ในประเทศที่เผชิญความไม่มั่นคงด้านน้ำ
• 70% ของชั้นน้ำบาดาลหลักทั่วโลก มีระดับน้ำลดลงอย่างต่อเนื่อง และในบางพื้นที่ น้ำบาดาลลดระดับลงจนชั้นหินอุ้มน้ำทรุดตัวถาวร (Aquifer Collapse) ครอบคลุมพื้นที่กว่า 6 ล้านตารางกิโลเมตร
• 5% ของพื้นที่บกทั่วโลก กำลังทรุดตัวลงอย่างน่าตกใจ โดยเฉพาะในมหานครอย่างเม็กซิโกซิตี้ จาการ์ตา และมะนิลา ซึ่งเป็นการทำลายโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่อาจย้อนคืนได้
วิกฤตเชิงโครงสร้าง และ Climate Whiplash ที่คาดเดาไม่ได้
สิ่งที่ทำให้การล้มละลายรอบนี้รุนแรงและซับซ้อนกว่าอดีต คือปรากฏการณ์ที่นักวิทยาศาสตร์เรียกว่า “Climate Whiplash”หรือสภาวะอากาศดีดกลับอย่างฉับพลัน เป็นการสลับขั้วระหว่างภัยแล้งจัดและน้ำท่วมใหญ่ในระยะเวลาสั้นๆ
ความผันผวนนี้ส่งผลให้โครงสร้างพื้นฐานเดิม เช่น เขื่อนขนาดใหญ่ หรือระบบกักเก็บน้ำที่เราเคยเชื่อมั่น กลายเป็นเครื่องมือที่ด้อยประสิทธิภาพลง เพราะการตัดสินใจระหว่างการ ระบายน้ำเพื่อกันท่วม หรือ กักน้ำเพื่อกันแล้ง ต้องทำบนความไม่แน่นอนที่สูงเกินกว่าแบบจำลองเดิมจะรับมือได้ นอกจากนี้ ภาวะโลกร้อนยังส่งผลให้มวลธารน้ำแข็งทั่วโลกหายไปกว่า 30% ตั้งแต่ปี 1970 ส่งผลให้แม่น้ำสายหลักของโลกเริ่มผันผวนและมีแนวโน้มจะแห้งขอดถาวรในอนาคต
น้ำกับความมั่นคงโลก เมื่อจานอาหารถูกโจมตี
ภาวะล้มละลายด้านน้ำไม่ใช่แค่เรื่องของสิ่งแวดล้อม แต่มันคือ วิกฤตเศรษฐกิจและความมั่นคงระดับโลก เนื่องจากกว่า 70% ของการใช้น้ำจืดทั้งหมดถูกใช้ในภาคเกษตรกรรม
รายงานชี้ชัดว่า 50% ของการผลิตอาหารโลก ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่แหล่งเก็บกักน้ำไม่เสถียร เมื่อแหล่งน้ำล้มละลาย ต้นทุนการผลิตจะพุ่งสูงขึ้นทันที ส่งผลกระทบโดยตรงต่อราคาอาหารและภาวะเงินเฟ้อทั่วโลก (Agflation) กลายเป็นตัวขับเคลื่อนความเปราะบาง การอพยพย้ายถิ่นฐาน และความขัดแย้งระหว่างพรมแดนที่แย่งชิงทรัพยากรที่เหลืออยู่เพียงน้อยนิด
Reset วาระน้ำโลก จากการหาเพิ่มสู่การบริหารจัดการภาวะล้มละลาย
ชิลิดซี มาร์วาลา รองเลขาธิการสหประชาชาติ เรียกร้องให้มีวาระใหม่ที่ยอมรับอย่างเป็นทางการว่าโลกอยู่ในวิกฤตเชิงโครงสร้าง โดยเสนอให้เปลี่ยนผ่านจากการจัดการน้ำแบบเดิมที่เน้นการ “หาเพิ่ม”การจัดการแบบ “Bankruptcy Management” หรือการบริหารจัดการภายใต้ขีดจำกัดที่แท้จริง
1. ปฏิรูปภาคเศรษฐกิจ โดยเฉพาะภาคเกษตรและอุตสาหกรรม ต้องใช้น้ำอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดและโปร่งใส
2. หยุดทำลายทุนธรรมชาติ เข้มงวดกับการมลพิษและการทำลายพื้นที่ชุ่มน้ำ เพราะมูลค่าบริการระบบนิเวศที่สูญเสียไปจากการทำลายพื้นที่เหล่านี้สูงถึง 5.1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ
3. ความเท่าเทียมในวิกฤต ป้องกันไม่ให้ภาระของวิกฤตตกหนักอย่างไม่เป็นธรรมต่อกลุ่มเปราะบาง เกษตรกรรายย่อย และชนพื้นเมือง ซึ่งเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดจากการล้มละลายครั้งนี้
“น้ำ” ราคาที่ต้องจ่าย
สงกรานต์ปีนี้อาจเป็นเครื่องเตือนใจที่สำคัญที่สุด ว่าความสุขที่มาพร้อมกับละอองน้ำนั้นมี “ราคา” ที่เราละเลยบัญชีธรรมชาติมานานหลายทศวรรษ สัญญาณเตือนจาก UN ครั้งนี้คือสิ่งที่บอกว่าเราไม่มี “เงินออม” ให้ฟุ่มเฟือยอีกต่อไป และการบริหารจัดการที่ยุติธรรมเท่านั้นที่จะช่วยให้โลกก้าวผ่านยุคแห่งการถลุงทรัพยากรไปสู่อนาคตที่ยั่งยืนได้
ในวันที่น้ำในขันยังเต็ม...เราพร้อมหรือยังที่จะปรับเปลี่ยนวิธีใช้น้ำเพื่อไม่ให้ “บัญชีธรรมชาติ” ของเราต้องคิดลบหรือล้มละลายไปมากกว่านี้?
