สพฐ. เล็งใช้ข้อสอบกลางวัดผลเลื่อนชั้น แต่เด็กทุกโรงเรียนได้รับโอกาสเรียนรู้เท่าเทียมกันแล้วหรือยัง?

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) กำลังพิจารณาปรับระบบวัดผลการเลื่อนชั้น จากเดิมที่โรงเรียนออกข้อสอบเองมาเป็นการใช้ข้อสอบกลางที่ได้มาตรฐาน โดยนายธนู ขวัญเดช เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เปิดเผยเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ว่า แนวคิดดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อให้เด็กทราบว่าตนเองมีจุดอ่อนในวิชาใด และสามารถพัฒนาการเรียนรู้ได้อย่างตรงจุดซึ่งอาจเริ่มทดลองในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาก่อน

ปฏิเสธไม่ได้ว่าการมีข้อสอบกลางเป็นแนวทางที่น่าสนใจ เพราะช่วยให้เห็นระดับความรู้ของเด็กภายใต้มาตรฐานเดียวกัน และอาจทำให้โรงเรียนมองเห็นปัญหาที่ต้องปรับปรุงได้ชัดเจนขึ้น แต่สิ่งที่ต้องพิจารณาควบคู่กันคือ เด็กทุกคนได้รับโอกาสเรียนรู้ตามมาตรฐานนั้นอย่างเท่าเทียมกันแล้วหรือยัง?

แม้ประเทศไทยจะมีหลักสูตรและมาตรฐานการเรียนรู้เป็นกรอบร่วมกัน แต่การเรียนการสอนของแต่ละโรงเรียนย่อมแตกต่างกัน ทั้งจำนวนครู ความเชี่ยวชาญของผู้สอน อุปกรณ์การเรียน และความพร้อมของนักเรียน ครูบางแห่งอาจมีเวลาและทรัพยากรเพียงพอในการสอนครบทุกเนื้อหา ขณะที่บางแห่งอาจต้องรับผิดชอบหลายวิชาหรือสอนควบหลายชั้นเรียน

ข้อมูลจากกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ระบุว่า ปีการศึกษา 2569 ประเทศไทยมีโรงเรียนขนาดเล็กถึง 16,235 แห่ง โดยโรงเรียนบางแห่งยังเผชิญปัญหาครูไม่ครบชั้นและข้อจำกัดด้านทรัพยากร ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการจัดการเรียนรู้

ลองนึกภาพเด็กสองคนที่เรียนชั้นเดียวกันแต่คนหนึ่งได้รับการสอนครบทุกเนื้อหา ขณะที่อีกคนอาจยังไม่ได้เรียนบางเรื่องอย่างเต็มที่ เมื่อทั้งคู่ต้องทำข้อสอบชุดเดียวกัน หากคนหลังได้คะแนนน้อยกว่าเราจะแน่ใจได้อย่างไรว่าคะแนนนั้นสะท้อนความสามารถของเด็กเพียงอย่างเดียว ไม่ใช่ข้อจำกัดจากการจัดการเรียนการสอนที่แตกต่างกัน?

แน่นอนว่าครูทุกคนไม่จำเป็นต้องใช้วิธีสอนเหมือนกัน เพราะเด็กแต่ละกลุ่มมีความต้องการที่แตกต่างกัน แต่สิ่งที่ควรเป็นมาตรฐานร่วมกันคือ เด็กทุกคนต้องมีโอกาสเข้าถึงความรู้และทักษะสำคัญตามหลักสูตร

ประเด็นนี้จึงไม่ได้อยู่ที่ว่าการใช้ข้อสอบกลางดีหรือไม่ แต่อยู่ที่ สพฐ. จะทำอย่างไรให้ทุกโรงเรียนมีความพร้อมเพียงพอก่อนนำมาตรฐานการสอบเดียวกันมาใช้วัดผลเด็ก รวมถึงจะมีแนวทางช่วยเหลืออย่างไรหากผลสอบสะท้อนว่าเด็กบางกลุ่มยังไม่ได้รับการเรียนรู้ที่เพียงพอ

เพราะท้ายที่สุดข้อสอบกลางอาจช่วยให้เรารู้ว่าเด็กคนไหนยังขาดความรู้เรื่องใด แต่สิ่งสำคัญไม่แพ้กันคือการค้นหาว่าเหตุใดเด็กคนนั้นจึงยังเรียนรู้ได้ไม่เต็มที่ และระบบการศึกษาจะเข้าไปช่วยเหลืออย่างไร

ก่อนจะใช้ข้อสอบเดียวกันวัดความรู้ของเด็กทุกคนเราอาจต้องกลับมาถามก่อนว่า ระบบการศึกษาไทยมอบโอกาสในการเรียนรู้ให้เด็กทุกคนอย่างเท่าเทียมกันแล้วหรือยัง?