สถานการณ์ฝุ่นควัน-ไฟป่าในพื้นที่ภาคเหนือยังไม่คลี่คลายหลายพื้นที่ยังคงมีหมอกควันพิษสีขาวขุ่นปกคลุม ทั้งในตัวเมืองและพื้นที่รอบนอก และยังมีจุดความร้อนเกิดขึ้นในพื้นที่ป่าอยู่อย่างต่อเนื่อง แต่มีการคาดการณ์อีกไม่นานปัญหาฝุ่นควันจะเริ่มดีขึ้น เนื่องจากเข้าสู่ฤดูฝน ที่จะมีฝนตกลงมาช่วยเพิ่มความชุ่มฉ่ำ ทำให้การระบายอากาศดีขึ้น ส่งผลให้ค่าคุณภาพอากาศกลับมาอยู่ในเกณฑ์ปกติ ไฟป่าลดลงแทบจะเป็นศูนย์
แต่ภาคประชาชนและเอกชนจังหวัดเชียงใหม่มองว่า ทุกภาคส่วนควรจะรักษาการตื่นตัวในปัญหาฝุ่นควันนี้อย่างต่อเนื่อง เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาซ้ำซากแบบนี้ทุกๆ ปี เนื่องจากที่ผ่านมาเมื่อปัญหาคลี่คลายไปในแต่ละปี การตื่นตัว การวางแผนก็จะลดน้อยลงด้วยตามสถานการณ์ รวมถึงการตระหนักรู้ของคนในพื้นที่ ซึ่งถือเป็นสิ่งสำคัญในการเตรียมตัวและป้องกันปัญหาที่จะเกิดขึ้นในรอบต่อไป
ชัชวาลย์ ทองดีเลิศ ประธานสภาลมหายใจเชียงใหม่ กล่าวว่า เราได้ยื่นหนังสือต่อนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ตอนลงพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งข้อเรียกร้องคือให้รัฐบาลเร่งผลักดันกฎหมายอากาศสะอาด และจัดการปัญหาฝุ่นควัน PM 2.5 และไฟป่าอย่างจริงจังและเป็นระบบอย่างยั่งยืน ต้องให้มีการนำ พ.ร.บ.อากาศฯ กลับมาพิจารณาเร็วที่สุด ก่อนที่จะครบกำหนด 60 วัน ในวันที่ 13 พฤษภาคม 2569 นี้ ซึ่งกฎหมายฉบับนี้จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการเปลี่ยนผ่านวิธีการแก้ปัญหาจากการทำแบบปลายเหตุและตามฤดูกาล ไปสู่การแก้ปัญหาที่สาเหตุโดยตรงและต่อเนื่อง
“หาก พ.ร.บ.อากาศฯ เกิดขึ้นจริงจะสามารถแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้อย่างตรงจุด เป็นเครื่องมือเชิงรุกที่จะมีหน่วยงานที่กำกับดูแลอย่างชัดเจนตลอดเวลา สามารถควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษได้จากทุกแหล่งไม่รอให้เกิดแล้วค่อยไปจัดการแบบที่ผ่านมา จุดนี้ก็จะครอบคลุมทั้งภายในประเทศและประเทศเพื่อนบ้านด้วย ทั้งโรงงานอุตสาหกรรม ยานพาหนะ การเผาทั้งในพื้นที่ป่าและในชุมชน และคาดว่าจะเป็นกุญแจสำคัญในการแก้ปัญหาที่เรื้อรังอย่าง การใช้มาตรการทางกฎหมายอย่างไม่แยกแยะ เป็นการผลักชาวบ้านให้กลายเป็นศัตรู แทนที่จะสร้างความร่วมมือ”
ประธานสภาลมหายใจเชียงใหม่ กล่าวต่อว่า อีกสิ่งสำคัญคือ “การตระหนักรู้” เพื่อให้เกิดการป้องกัน แก้ไข และรับมือกับปัญหาตลอดทั้งปี แม้ว่าจะอยู่ในช่วงที่อากาศอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานก็ตาม ถือว่ามีความจำเป็นอย่างยิ่งที่คนในพื้นที่จะตื่นตัวกับปัญหาดังกล่าว
“ต้องทำให้ประชาชนรู้และมองไปในทิศทางเดียวกันว่ามลพิษทางอากาศมันส่งผลเสียอย่างมากในทุกมิติ ก็จะเกิดให้มีการมีส่วนร่วมแก้ไขปัญหา เมื่อประชาชนร่วมกันติดตามหาแนวทางการแก้ไขปัญหาจากภาครัฐอย่างจริงจัง และมีความต่อเนื่อง ก็จะเป็นอีกหนึ่งแรงกระตุ้นที่จะทำให้การจัดการมลพิษทางอากาศไม่หยุด เดินหน้าต่อเพื่อสร้างอากาศสะอาดและไม่ให้ปัญหานี้ มาฉุดรั้งเศรษฐกิจของประเทศ”
ประธานสภาลมหายใจเชียงใหม่ กล่าวอีกว่า ทั้งนี้ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมได้หลากหลายวิธีในการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับปัญหาดังกล่าว ง่ายที่สุดคือการติดตามค่าคุณภาพอากาศในทุกวันว่าเป็นอย่างไร เพื่อป้องกันตนเองและคนรอบตัว เมื่อรับรู้แล้วว่าปัญหามันสร้างผลกระทบอย่างมากก็ไม่เป็นผู้สร้างมลพิษเสียเอง ทั้งการเผา ลดการปล่อยมลพิษทางอากาศ
หากอยากจะมีส่วนร่วมมากขึ้นก็เป็นการช่วยสนับสนุนหน่วยงานในการป้องกันแก้ไขปัญหาฝุ่นควันไฟป่า อาจจะเป็นการบริจาคเงินหรือสิ่งของ ทั้งน้ำ อาหาร อุปกรณ์ในการดับไฟ หากใครที่มีศักยภาพมีความพร้อมก็สามารถไปร่วมเป็นอาสาสมัครดับไฟป่า หรือช่วยทำแนวกันไฟในพื้นที่ของตนเองได้
“อยากจะชวนให้พี่น้องประชาชนติดตามเรื่อง การพิจารณา พ.ร.บ.อากาศสะอาด อย่างใกล้ชิดและส่งเสียงไปถึงรัฐบาลว่าอยากให้มีการแก้ไขปัญหานี้โดยเร็วที่สุดเพราะประชาชนเดือดร้อนมาก”
“หากถามว่าทำไม พ.ร.บ. อากาศสะอาดเกิดยาก ส่วนตัวคิดว่าส่วนหนึ่งมาจากการที่จะสามารถเข้าไปจัดการกับแหล่งกำเนิดซึ่งอาจจะกระทบกับกลุ่มของนายทุนที่ต้องมารับผิดชอบ เพราะเป็นผู้ก่อมลพิษ จึงอยากจะส่งเสียงให้ถึงกลุ่มทุนหรือกลุ่มอุตสาหกรรมว่า ถึงเวลาแล้วที่จะมาหาทางออกร่วมกัน อาจจะต้องเสียสละบางอย่างเพื่อให้เกิดอากาศสะอาดให้กับประชาชนคนไทย” ประธานสภาลมหายใจเชียงใหม่ กล่าว
ขณะที่ ดร.กอบกิจ อิสรชีววัฒน์ ประธานกรรมการหอการค้าจังหวัดเชียงใหม่ กล่าวว่า ปัญหาหมอกควัน ไฟป่า กระทบกับสุขภาพของประชาชนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งปัญหานี้เกิดขึ้นมาเป็นระยะเวลานาน ความรุนแรงในแต่ละปีก็แตกต่างกันออกไป แต่ก็ยังมีปัญหาเกิดขึ้นทุกปีอยู่ดี
“ดังนั้นการที่สร้างความตระหนักรู้และเผยแพร่ข้อมูลให้กับประชาชนได้รับทราบว่าแนวทางในการแก้ไขควรจะเป็นอย่างไร ก็จะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่สามารถร่วมกันผลักดันไปสู่แสงสว่างในการแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนได้”
ดร.กอบกิจ กล่าวอีกว่า สิ่งสำคัญที่ต้องจัดการคือต้องบริหารจัดการเชื้อเพลิงในป่าให้มีประสิทธิภาพ เพราะหากมีเชื้อเพลิงมากความรุนแรงในปีนั้นก็จะมากขึ้นตามไปด้วย ต้องมีการวางแผนการจัดการไฟอย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ซึ่งจังหวัดเชียงใหม่ถือว่ามีข้อมูลเกี่ยวกับปัญหานี้ที่พร้อมจะนำมาปรับใช้
ขณะเดียวกัน ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรที่จะร่วมมือกับนักวิชาการ มหาวิทยาลัย ภาคเอกชน ประชาชนมากขึ้นกว่าเดิม นำเอาข้อมูลมาวางแผนในการดูแลพื้นที่ป่า แหล่งกำเนิดไฟ หาพื้นที่ตรงกลางระหว่างชาวบ้านและเจ้าหน้าที่อย่างเป็นรูปธรรมให้ได้ เนื่องจากที่ผ่านมามันขัดแย้งกันเจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมายตามที่ระบุไว้ ส่วนชาวบ้านก็อ้างว่าไม่มีอาชีพมีความยากจน ทำให้ต้องเกิดการเผาป่าเพื่อความอยู่ รวมถึงการเข้าไปจัดการมลพิษข้ามแดนจากประเทศเพื่อนบ้านด้วย ที่ผ่านมาเกิดปัญหาก็เข้าไปคุยแต่มันไม่ทันแล้วต่อไปต้องคุยก่อนจะเกิดไฟ
“พ.ร.บ.อากาศสะอาด จะเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ช่วยย้ำเตือนความรุนแรงและอันตรายของปัญหาฝุ่นควัน ไฟป่า ให้ประชาชนตลอดเวลา ว่ามันไม่ใช่แค่ปัญหาเล็กๆ ไม่ใช่ปัญหาแค่พื้นที่แต่เป็นปัญหาระดับประเทศ”
“อีกสิ่งหนึ่งที่ต้องให้ความสำคัญก็คือ แม้ว่ารัฐบาลจะมีการออกนโยบายหรือแนวทางในการแก้ไขปัญหา แต่ในทางปฏิบัติการลงมือทำจริงนั้น เป็นสิ่งที่ไม่ง่ายและยังไม่เห็นผลที่เป็นรูปธรรมที่ชัดเจน ก็หวังว่าจะมีการทำนโยบายให้ได้ตามที่มีการประกาศออกมาอย่างครบถ้วน และเกิดการผลักดันทำงานแก้ไขป้องกันปัญหานี้ตลอดทั้งปี” ดร.กอบกิจ กล่าว
สำหรับในปีนี้ที่ปัญหายังคงมีอยู่นั้น รัฐพล นราดิศร ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ ได้กำชับทุกหน่วยงานให้เร่งสืบหาสาเหตุของการเกิดไฟป่า หากพบว่าเป็นการลักลอบเผา ให้ดำเนินคดีอย่างเด็ดขาดและเดินหน้าบริหารจัดการแบบเบ็ดเสร็จ บูรณาการร่วมกับทุกภาคส่วน ทั้งฝ่ายปกครอง ทหาร และหน่วยงานด้านทรัพยากรธรรมชาติ ใช้เทคโนโลยีติดตามจุดความร้อน เพื่อเข้าควบคุมสถานการณ์ได้อย่างทันท่วงที และบังคับใช้กฎหมายอย่างเคร่งครัดกับผู้กระทำผิด
ทั้งนี้คาดว่าในช่วงวันที่ 27–29 เมษายน 2569 จะมีการระบายอากาศที่ดีขึ้น เพราะจะมีกลุ่มฝนเข้ามา ทำให้มีโอกาสเกิดฝนตกในบางพื้นที่ ซึ่งจะช่วยบรรเทาปัญหาฝุ่นควันไปได้ดีมาก
