โปร่งใสแลกล่าช้า? ผ่าปมโครงการจัดหา ‘เรือฟริเกต’ ทร.ต้องเคลียร์

19 พ.ย. 2569 - 13:35

  • ‘วันวิชิต’ วิพากษ์โครงการจัดหา ‘เรือฟริเกต’ หลังส่อกลับไปเริ่มกระบวนใหม่

  • ชำแหละเงื่อนปม ‘การประมูล’ จี้กองทัพเรือเปิดข้อมูลให้โปร่งใส

  • หวั่นความล่าช้ากระทบทั้งผลประโยชน์ชาติและความมั่นคงทางทะเล

questions-frigate-bid-thailand-reopens-tender-SPACEBAR-Hero.jpg

ผศ.ดร.วันวิชิต บุญโปร่ง อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต ร่วมพูดคุยในรายการ “สนามข่าว 96” ถึงกรณีโครงการจัดซื้อเรือฟริเกต หลังกรมบัญชีกลางมีคำวินิจฉัยให้บริษัท Navantia จากสเปน ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้เสียประโยชน์จากกระบวนการคัดเลือก ได้รับสิทธิอุทธรณ์เป็นผลสำเร็จ ส่งผลให้กระบวนการจัดซื้อมีแนวโน้มต้องกลับมาทบทวนและอาจนำไปสู่การเปิดประมูลใหม่ โดยมองว่าเป็นโอกาสให้การแข่งขันกลับมาอยู่บนพื้นฐานที่เป็นธรรมและเกิดประโยชน์สูงสุดต่อประเทศ แม้จะต้องแลกกับความล่าช้าและการสูญเสียโอกาสในการเดินหน้าโครงการ

ตั้งคำถามเหตุผลเลือก Hanwha Ocean ทั้งที่มีคู่แข่งศักยภาพสูงกว่า

ผศ.ดร.วันวิชิตกล่าวว่า กรณีดังกล่าวต้องติดตามรายละเอียดต่อไปว่า หากมีการเปิดประมูลใหม่ จะใช้บริษัท 6 รายเดิม หรือเปิดโอกาสให้มีผู้เข้าแข่งขันเพิ่มเติม ขณะที่กองทัพเรือได้ยื่นอุทธรณ์เพื่อยืนยันว่ากระบวนการดำเนินการที่ผ่านมาเป็นไปอย่างถูกต้อง

อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาในภาพรวม เห็นว่าการกลับมาทบทวนกระบวนการอาจเป็นผลดี เพราะโครงการเรือฟริเกตถูกตั้งคำถามมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเหตุผลที่บริษัทซึ่งมีข้อเสนอด้านคุณสมบัติหรือสเปกต่ำกว่าคู่แข่งกลับได้รับการคัดเลือก

กรณีบริษัท Hanwha Ocean จากเกาหลีใต้ ซึ่งมีบริษัท Hyundai เป็นคู่แข่งนั้น แม้ Hanwha Ocean จะเป็นบริษัทที่มีคุณภาพ แต่ Hyundai ก็เป็นบริษัทระดับโลกและเป็นหนึ่งในผู้ประกอบการต่อเรือที่มีศักยภาพสูงที่สุดของโลก จึงเกิดคำถามว่าเหตุใดจึงเลือกบริษัทที่มีข้อเสนอแตกต่างจากคู่แข่งในหลายมิติ

ทั้งนี้ อาจมีคำอธิบายในมุมที่เป็นคุณต่อกองทัพเรือว่า การเลือกบริษัทที่มีข้อเสนอด้านสเปกต่ำกว่า อาจเปิดโอกาสให้สามารถเจรจาขอเพิ่มเติมอุปกรณ์หรือคุณสมบัติต่าง ๆ ได้ง่ายกว่า แต่ในอีกมุมหนึ่งก็มีข้อโต้แย้งว่า หากต้องการเรือที่ทันสมัยและมีคุณภาพสูง ก็ควรกำหนดเงื่อนไขให้ถูกต้องตาม TOR ตั้งแต่ต้น เพื่อให้ได้ข้อเสนอที่ดีที่สุดจากบริษัทที่มีประสบการณ์และศักยภาพอยู่แล้ว

ผศ.ดร.วันวิชิตยังตั้งข้อสังเกตว่า ก่อนหน้านี้เคยสอบถามบุคลากรในกองทัพเรือหลายระดับ รวมถึงแหล่งข่าวระดับสูง แต่กลับไม่ได้รับคำอธิบายที่ชัดเจนเกี่ยวกับโครงการ โดยเข้าใจว่าอาจเกี่ยวข้องกับข้อจำกัดด้านความลับและกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง แต่หากเป็นโครงการที่มีข้อเสนอที่ดีและเป็นประโยชน์ต่อประเทศจริง ก็ควรมีการชี้แจงข้อมูลให้สังคมเข้าใจได้มากกว่านี้

ปมเอกสารคุณสมบัติและ Offset Policy ที่ยังมีข้อโต้แย้ง

อีกประเด็นที่ต้องพิจารณาคือ เหตุผลที่กองทัพเรือใช้ในการตัดสิทธิหรือพิจารณาคุณสมบัติของบริษัทคู่แข่ง โดยเฉพาะกรณีที่มีการระบุว่าบริษัท Navantia และบริษัทอื่นไม่ได้ส่งเอกสารรายได้ รายงานผลประกอบการ หรืองบดุลของบริษัท

ผศ.ดร.วันวิชิตมองว่า บริษัทระดับโลกที่มีประสบการณ์เข้าร่วมประมูลโครงการลักษณะนี้ ย่อมมีความพร้อมด้านเอกสาร หากแพ้เพราะข้อเสนอด้านราคาไม่สามารถแข่งขันได้ หรือบริษัทตัดสินใจถอนตัว ก็เป็นเรื่องที่ผู้เข้าแข่งขันสามารถยอมรับได้ แต่หากถูกตัดสิทธิเพราะเอกสารบางรายการไม่ครบถ้วน ก็อาจเป็นเหตุให้เกิดข้อโต้แย้งและใช้สิทธิอุทธรณ์ได้

เปรียบเทียบกับการสมัครสอบเข้าทำงาน หากมีผู้สมัครจำนวนมากและผู้สมัครไม่ส่งเอกสารสำคัญ ก็อาจถูกตัดสิทธิได้ แต่ในบางกรณีที่มีผู้สมัครไม่มากนัก ผู้จัดการสอบอาจแจ้งให้ส่งเอกสารเพิ่มเติมเพื่อให้กระบวนการเดินหน้าต่อไปได้ จึงต้องพิจารณาว่าการใช้ดุลพินิจด้านคุณสมบัติในโครงการนี้มีความเหมาะสมและเคร่งครัดเกินไปหรือไม่

ส่วนประเด็น Offset Policy หรือข้อเสนอชดเชยทางเศรษฐกิจ วันวิชิตระบุว่า ต้องพิจารณาถึงผลประโยชน์ของประเทศเป็นสำคัญ โดยก่อนหน้านี้ในการรับฟังข้อมูลที่กองทัพเรือ มีนายกสมาคมผู้ประกอบการอู่เรือแสดงความเห็นว่า ผู้ประกอบการไทยมีศักยภาพในการต่อเรือและร่วมลงทุนเพื่อให้เกิดการจ้างงานภายในประเทศ

อย่างไรก็ตาม ข้อเสนอ Offset Policy ของ Hanwha Ocean ในส่วนการต่อเรือเองอยู่ที่ประมาณ 20-25% ขณะที่บริษัทคู่แข่งบางรายเสนอไว้ถึง 40% หรือบางรายเสนอสูงถึง 100% ซึ่งอาจสร้างโอกาสให้เกิดงานและการลงทุนในประเทศมากกว่า

กองทัพเรือมีข้อโต้แย้งว่า ข้อเสนอของบางบริษัทอาจเป็นเพียงคำรับรองที่ยังไม่เห็นผลในทางปฏิบัติ แต่วันวิชิตเห็นว่า หากบริษัทเหล่านั้นมีประสบการณ์และเคยดำเนินการตามข้อเสนอในลักษณะดังกล่าวได้จริง ก็ควรรับฟังข้อมูลและข้อทักท้วงอย่างรอบด้าน ไม่ควรปฏิเสธเพียงเพราะยังไม่มั่นใจว่าจะสามารถทำได้หรือไม่

เปิดประมูลใหม่อาจโปร่งใสขึ้น แต่ต้องแลกกับความล่าช้า

ผศ.ดร.วันวิชิตมองว่า การกลับไปเริ่มต้นกระบวนการใหม่อาจทำให้การจัดซื้อเรือฟริเกตมีความโปร่งใสและเป็นธรรมมากขึ้น แต่สิ่งที่ต้องแลกคือระยะเวลาที่สูญเสียไป จากเดิมที่คาดหวังว่าจะสามารถเดินหน้าโครงการได้ตั้งแต่ช่วงปลายปีนี้ กลับต้องเลื่อนออกไปโดยยังไม่ทราบว่าจะใช้เวลาอีกนานเพียงใด

ทั้งนี้ การที่กองทัพเรือยื่นอุทธรณ์ยังไม่ได้หมายความว่าจะเริ่มกระบวนการประมูลใหม่ได้ทันที ต้องรอผลการพิจารณาก่อน หากคำอุทธรณ์ไม่มีน้ำหนักหรือไม่เป็นผล ก็มีแนวโน้มต้องกลับไปทบทวน TOR และดำเนินการจัดซื้อจัดจ้างใหม่

เขาย้ำว่า แม้กองทัพเรืออาจดำเนินการถูกต้องตามขั้นตอนกฎหมาย แต่สิ่งที่สังคมยังต้องการคำตอบคือ ความสมเหตุสมผลของการตัดสินใจ โดยเฉพาะการเลือกบริษัทที่เสนอ Offset Policy ในสัดส่วนต่ำกว่าคู่แข่ง

สำหรับข้อกังขาเกี่ยวกับเรือหลวงภูมิพล ซึ่งต่อโดยบริษัทในเครือ Hanwha Ocean นั้น ผศ.ดร.วันวิชิตระบุว่า ข้อมูลที่เผยแพร่ต่อสาธารณะยังมีความสับสน ทั้งประเด็นว่าเรือมีปัญหาไม่เป็นไปตามข้อตกลงตั้งแต่ต้น หรือเป็นปัญหาที่เกิดจากการใช้งานและการดำเนินการของฝ่ายไทยเอง จึงยังต้องมีคำชี้แจงจากผู้เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะฝ่ายเทคนิค เพื่อให้ข้อเท็จจริงชัดเจน

อย่างไรก็ตาม เมื่อเป้าหมายคือการจัดหาเรือใหม่ที่มีคุณภาพดีที่สุดและเกิดประโยชน์สูงสุด การกลับไปเริ่มต้นกระบวนการใหม่จึงอาจเป็นทางเลือกที่เหมาะสมกว่า โดยต้องจับตาว่าคณะกรรมการชุดใหม่ที่จะเข้ามาพิจารณา TOR จะใช้หลักเกณฑ์และดุลพินิจเหมือนกับคณะกรรมการชุดเดิมหรือไม่ หากผลการพิจารณายังคงเป็นไปในทิศทางเดิม กองทัพเรือก็ต้องอธิบายเหตุผลให้ชัดเจน แต่หากผลเปลี่ยนแปลงไป ก็จะเกิดคำถามตามมาว่าเหตุใดจึงไม่เลือกแนวทางดังกล่าวตั้งแต่แรก

ความล่าช้าทำให้เกาหลีใต้ตั้งคำถาม เหตุใดไทยจึงยังไม่ประกาศผล

ผศ.ดร.วันวิชิตเปิดเผยด้วยว่า ในช่วงที่ผ่านมา สถานเอกอัครราชทูตเกาหลีใต้และหน่วยงานด้านความมั่นคงของเกาหลีใต้ได้สอบถามมายังฝ่ายไทยอย่างต่อเนื่อง ถึงสาเหตุที่ยังไม่มีการประกาศผลการคัดเลือกเรือฟริเกต โดยฝ่ายเกาหลีไม่ได้ให้ความสำคัญว่าจะเป็นบริษัทใดของเกาหลีที่ได้รับเลือก แต่ต้องการทราบว่าเหตุใดกระบวนการจึงล่าช้า และมีอุปสรรคอะไรที่ต้องแก้ไขหรือไม่

เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่าความไม่ชัดเจนของกระบวนการจัดซื้อไม่ได้ส่งผลเฉพาะในประเทศ แต่ยังทำให้ประเทศคู่ค้าเกิดข้อสงสัยด้วย เนื่องจากฝ่ายไทยไม่สามารถให้คำตอบที่ชัดเจนได้

เขามองว่า หากกองทัพเรือประกาศผลตั้งแต่ช่วงปลายเดือนมิถุนายนถึงเดือนกรกฎาคม ขณะที่ผู้บัญชาการทหารเรือคนเดิมยังไม่เกษียณอายุราชการ ก็จะมีเวลาเพียงพอในการชี้แจงเหตุผลและตอบข้อสงสัยต่าง ๆ แต่การประกาศผลในช่วงเดือนกันยายน ซึ่งใกล้กับช่วงเกษียณอายุราชการ ประกอบกับมีประเด็นการแต่งตั้งโยกย้ายภายในกองทัพเรือเกิดขึ้นแล้ว ทำให้เกิดข้อสงสัยหลายด้าน ทั้งเรื่องความเป็นเอกภาพในการบริหารองค์กร และอาจมีผลต่อกระบวนการพิจารณาเรือฟริเกตหรือไม่

ผศ.ดร.วันวิชิตเห็นว่า หากมีการตัดสินใจอย่างรวดเร็วตั้งแต่ต้น แม้จะมีผู้เชี่ยวชาญเข้ามาตรวจสอบตามกระบวนการ แต่กองทัพเรือก็จะสามารถชี้แจงและรับมือกับข้อวิพากษ์วิจารณ์ได้เต็มที่มากกว่า เพราะเมื่อเวลาล่วงเลยจนใกล้เกษียณอายุราชการ อำนาจในการตัดสินใจและการชี้แจงของผู้บริหารองค์กรย่อมมีข้อจำกัด ส่งผลให้โครงการเสียจังหวะ ทั้งที่ฝ่ายการเมืองให้การสนับสนุนอย่างเต็มที่

ทั้งนี้ หากมีการแข่งขันใหม่และผลการคัดเลือกยังคงเป็นบริษัทเดิม กองทัพเรือจำเป็นต้องให้คำอธิบายที่ชัดเจนกว่าเดิม แต่หากได้บริษัทอื่นที่มีข้อเสนอด้าน Offset Policy และเงื่อนไขที่ดีกว่า ก็ต้องตอบคำถามเช่นกันว่าเหตุใดจึงไม่เลือกข้อเสนอเหล่านั้นตั้งแต่แรก

ต่อเรืออีก 3-4 ปี ยังไม่ทันตอบโจทย์ความมั่นคงทางทะเล

เมื่อถูกถามถึงระยะเวลาการจัดสร้างเรือฟริเกต ผศ.ดร.วันวิชิตประเมินว่า นับจากวันที่มีการจัดซื้อและลงนามสัญญา จะต้องใช้เวลาต่อเรือประมาณ 3-4 ปี และกว่าจะนำเข้าประจำการได้ก็ต้องใช้เวลาอีกระยะหนึ่ง จึงไม่ใช่โครงการที่สามารถดำเนินการได้อย่างรวดเร็ว

นอกจากนี้ การต่อเรือยังต้องพิจารณาถึงสถานที่และสัดส่วนงานที่ประเทศไทยจะได้รับ รวมถึงการแบ่งงานระหว่างบริษัทต่างประเทศกับผู้ประกอบการไทย หากข้อเสนอ Offset Policy กำหนดให้มีการจ้างบริษัทไทยออกแบบส่วนต่าง ๆ ของเรือ เช่น ห้องกัปตัน ห้องพัก และห้องประกอบอาหาร ก็จะเป็นโอกาสสร้างประโยชน์ให้กับภาคธุรกิจไทย

อย่างไรก็ตาม งานด้านเทคนิค โดยเฉพาะการประกอบและติดตั้งระบบอาวุธ จำเป็นต้องพิจารณารูปแบบการออกแบบ ตำแหน่งติดตั้ง และความสอดคล้องกับความต้องการของกองทัพเรืออย่างรอบคอบ จึงเป็นอีกเหตุผลที่ทำให้กระบวนการต่อเรือไม่สามารถเร่งรัดได้ทั้งหมด

ผศ.ดร.วันวิชิตย้ำว่า สิ่งสำคัญคือกองทัพเรือต้องแสดงความโปร่งใสในทุกขั้นตอน เพราะที่ผ่านมาโครงการถูกตั้งคำถามมาอย่างมาก และต้องยอมรับว่าความเร่งรีบในการตัดสินใจในบางช่วงอาจทำให้เกิดข้อสงสัยตามมา

หวั่นปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์ ต้องชี้แจงเงื่อนไขการแข่งขันให้เป็นธรรม

อีกประเด็นที่ ผศ.ดร.วันวิชิตหยิบยกขึ้นมาคือกรณีบริษัทจากตุรกี ซึ่งมีความพยายามขยายตลาดเข้ามาในภูมิภาคอาเซียน รวมถึงมุ่งไปยังตลาดกัมพูชาด้วย จึงมีข้อกังวลว่าอาจเกี่ยวข้องกับยุทธศาสตร์ด้านความมั่นคงในภูมิภาคหรือไม่ โดยเฉพาะเรื่องการรักษาความลับและการเข้าถึงเทคโนโลยีทางทหาร

แม้ประเทศดังกล่าวอาจไม่ได้จัดซื้อเรือฟริเกต แต่ยังมีอาวุธประเภทอื่น เช่น โดรน หรือระบบอาวุธที่อาจเกี่ยวข้องกับขีดความสามารถทางทหารของไทย จึงเป็นเรื่องที่กองทัพเรือต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ

อย่างไรก็ตาม ผศ.ดร.วันวิชิตเห็นว่า บริษัทที่ถูกกล่าวถึงหรือถูกพาดพิงในประเด็นเหล่านี้ควรมีโอกาสชี้แจงข้อเท็จจริงด้วยว่า เทคโนโลยีและระบบอาวุธที่นำเสนอมีความเกี่ยวข้องกันจริงหรือไม่ เป็นระบบเดียวกันหรือคนละประเภท รวมถึงมีมาตรฐานและข้อจำกัดอย่างไร

อย่างไรก็ตาม กองทัพเรือต้องอธิบายเหตุผลต่อสังคม พร้อมสร้างความเป็นธรรมให้กับบริษัทที่เข้าร่วมแข่งขันทุกราย

จับตา TOR ใหม่ พร้อมเตือนอย่าปล่อยให้ศักยภาพทางทะเลไทยล่าช้า

เมื่อผู้ดำเนินรายการสอบถามถึงแนวโน้มการจัดทำ TOR ใหม่และเปิดประมูลอีกครั้ง ผศ.ดร.วันวิชิตมองว่า มีความเป็นไปได้สูง หากการอุทธรณ์ของกองทัพเรือไม่เป็นผล โดยระบุว่า หากการจัดทำเงื่อนไขใหม่ช่วยลดข้อครหาและสร้างความเชื่อมั่นให้กับสังคมได้ ก็ถือว่าคุ้มค่ากับการกลับไปเริ่มต้นกระบวนการใหม่

อย่างไรก็ตาม ยังต้องคำนึงถึงความสมดุลด้านภูมิรัฐศาสตร์และความมั่นคงทางทะเล เนื่องจากประเทศเพื่อนบ้านมีการพัฒนาขีดความสามารถทางทะเลอย่างต่อเนื่อง กองทัพเรือจึงต้องพิจารณาว่าจะยกระดับศักยภาพของตนเองอย่างไร ไม่ควรรอเพียงการจัดหาเรือฟริเกต แต่ควรพิจารณาเรือประเภทอื่นและขีดความสามารถด้านอื่นควบคู่กันไปด้วย

นอกจากนี้ วันวิชิตยังตั้งข้อสังเกตถึงวงเงินจัดซื้อ 17,000 ล้านบาทว่า หากกระบวนการต้องเริ่มต้นใหม่ ก็ต้องติดตามต่อไปว่าจะใช้งบประมาณในปีใด และจะส่งผลต่อแผนการจัดซื้ออย่างไร

ท้ายที่สุด การจัดหาเรือฟริเกตไม่ควรเป็นเพียงการแข่งขันเพื่อให้ได้ผู้ชนะ แต่ต้องเป็นกระบวนการที่ทำให้ประเทศไทยได้รับยุทโธปกรณ์ที่มีคุณภาพ เหมาะสมกับภารกิจ และสร้างประโยชน์ให้กับอุตสาหกรรมภายในประเทศ โดยต้องตรวจสอบได้และตอบคำถามสังคมอย่างชัดเจน ขณะเดียวกันก็ต้องไม่ปล่อยให้ความล่าช้ากระทบต่อการพัฒนาขีดความสามารถในการรักษาความมั่นคงทางทะเลของประเทศ

View post on Facebook

เรื่องเด่นประจำสัปดาห์