โจทย์ใหม่ ปักษ์ใต้ ‘ภูมิใจไทย’ สภาวะ ‘สนิมเนื้อใน’ จาก ‘ภูเก็ต’ ถึง ‘สอบท้องถิ่น’

แม้จะสามารถขยายฐานเสียงทางการเมืองใน ‘ภาคใต้’ ได้อย่างมีนัยสำคัญ แต่ห้วงที่ผ่านมา ‘พรรคภูมิใจไทย’ กำลังเผชิญ 2 ประเด็นใหญ่ ในช่วงเวลาไม่ถึง 1 เดือน ที่วนเวียนอยู่ใน ‘กระทรวงมหาดไทย’ และ ‘ราชการท้องถิ่น’  

เริ่มจากเหตุการณ์แผ่นดินไหว ‘ภูเก็ต’ ที่ส่งผลให้มีการโยกย้าย ‘ผู้ว่าฯ - รองผู้ว่าฯ’ กันยกใหญ่ ต่อมาคือ เหตุการณ์ทุจริตสอบบรรจุข้าราชการท้องถิ่น พ.ศ.2568 ที่ตรวจสอบพบมีคะแนนไม่ตรงกับกระดาษคำตอบ ประมาณ 5,000 รายชื่อ มูลค่าเสียหายกว่า 4,500 ล้านบาท  

ล่าสุด 10 ก.ค.ที่ผ่านมา กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สถ.) เปิดเผยรายงานความคืบหน้าการตรวจสอบผลคะแนนสรรหาและบรรจุแต่งตั้งพนักงานส่วนท้องถิ่น โดยจำแนกตามรายศูนย์สอบทั่วประเทศ 10 แห่ง พบอัตราส่วนความผิดปกติพุ่งสูงที่สุด คือ ศูนย์สอบภาคใต้ 2 (สงขลา) ซึ่งมีอัตราความผิดปกติสูงถึงร้อยละ 75.96 (พบข้อผิดปกติ 477 ราย จากผู้ตรวจทั้งหมด 628 ราย)  

ตามมาด้วย ศูนย์สอบภาคใต้ 1 (นครศรีธรรมราช) มีอัตราความผิดปกติอยู่ที่ร้อยละ 74.09 โดยศูนย์สอบภาคใต้ 1 ยังเป็นพื้นที่ที่ตรวจพบผู้ได้คะแนนภาค ค หรือภาษาอังกฤษไม่ถึงเกณฑ์ขั้นต่ำสูงที่สุดในประเทศอีกด้วย (จำนวน 691 ราย) 

แม้ทั้งสองกรณียังอยู่ในกระบวนการตรวจสอบ แต่ได้สร้าง ‘แรงกระเพื่อม’ เกิดขึ้นในพื้นที่ภาคใต้ แน่นอนว่า ‘พรรคภูมิใจไทย’ ที่กำกับดูแล ‘มหาดไทย’ ย่อมหนี ‘ความรับผิดชอบ’ ไม่ได้ โดยเฉพาะ ‘อนุทิน ชาญวีรกูล’ นายกฯ และ รมว.มหาดไทย 

นอกจากนี้พื้นที่ ‘ภาคใต้’ ยังเป็น ‘ฐานที่มั่น-ฐานเสียง’ พรรคภูมิในไทย ที่ได้ สส. มาถึง 31 ที่นั่ง จาก 59 ที่นั่ง จึงเกิดคำถามว่าจะส่งผลต่อการเลือกตั้งในอนาคตหรือไม่ ? ทั้งใน ‘ระดับท้องถิ่น-ระดับชาติ’ ซึ่งต้องมองทั้ง ‘โครงสร้างอำนาจ’ ในระดับพื้นที่เป็นสำคัญ  

อีกทั้งสิ่งเหล่านี้จะกลายเป็น ‘สนิมเนื้อใน’ ที่กัดกิน ‘พรรคภูมิใจไทย’ ในพื้นที่ภาคใต้หรือไม่ ? 

SPACEBAR ร่วมแลกเปลี่ยนกับ ‘รศ.เอกรินทร์ ต่วนศิริ’ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี วิเคราะห์ถึงแรงกระเพื่อมทางการเมืองในพื้นที่ภาคใต้ 

จาก ‘ภูเก็ต’ สู่ ‘สอบท้องถิ่น’ คำถามความสัมพันธ์ ‘การเมือง-ระบบราชการ’ 

รศ.เอกรินทร์ กล่าวว่า ช่วงที่ผ่านมา ภาคใต้เริ่มเห็นแรงตึงเครียดบางอย่าง โดยเฉพาะจากกรณีความเคลื่อนไหวในจังหวัดภูเก็ต ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงคำถามเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างฝ่ายการเมืองกับระบบราชการ 

สำหรับประเด็นข้อความสนทนาที่ปรากฏคำว่า “ช่วยน้ำเงินด้วย” รวมถึงกรณีที่มีการนำข้อความของข้าราชการบางรายมาอภิปรายในสังคม  ทำให้เกิดคำถามถึงความสัมพันธ์ระหว่างการเมืองกับระบบราชการในพื้นที่  

อย่างไรก็ตาม จำเป็นต้องแยกระหว่างข้อเท็จจริงที่อยู่ระหว่างการตรวจสอบ กับการวิเคราะห์ในเชิงโครงสร้างการเมืองด้วย สำหรับพื้นที่ที่มีการแข่งขันทางการเมืองสูง ความสัมพันธ์ระหว่างนักการเมืองกับระบบราชการเป็นสิ่งที่ต้องจับตา เพราะทั้งสองส่วนมีความเกี่ยวข้องกันในเชิงโครงสร้าง 

สำหรับกรณีการทุจริตสอบบรรจุข้าราชการท้องถิ่น รศ.เอกรินทร์ กล่าวว่า ประเด็นดังกล่าวทำให้เกิดการตั้งคำถามถึงความเชื่อมโยง ระหว่างเครือข่ายการเมืองในพื้นที่กับกระบวนการสอบ โดยไม่ได้หมายความว่าเป็นข้อสรุปว่ากลุ่มใดเกี่ยวข้อง แต่เป็นประเด็นที่สังคมกำลังตรวจสอบ 

ทั้งสองเรื่องทำให้ ‘พรรคภูมิใจไทยในภาคใต้’ ต้องเผชิญกับแรงกดดันจากคำถามของสังคมมากขึ้น จึงทำให้พรรคภูมิใจไทย โดยเฉพาะในส่วนของภาคใต้ ตอนนี้ต่างฝ่ายต่างต้องชี้แจงและตอบคำถามต่อสังคม จากข้อครหา หรือการตั้งคำถามจากประเด็นทางสังคมอยู่ 

กระแสที่เกิดขึ้นจึงนำไปสู่การส่งสัญญาณจากรัฐบาลในลักษณะของการ ‘ขันน็อต’ เพื่อควบคุมสถานการณ์ ซึ่งอาจมองได้ทั้งในมิติของการแก้ปัญหาภาพลักษณ์รัฐบาล และในมิติของการจัดสมดุลอำนาจภายใน 

ดังนั้น การปรับเปลี่ยน ‘รัฐมนตรี’ หรือบุคคลในรัฐบาลที่อาจจะดูเหมือน ‘โลกลืม’ อาจเป็นหนึ่งในวิธีการเพื่อทำให้รัฐบาลสามารถตอบคำถามกับสังคมได้มากขึ้น แต่ในอีกด้านหนึ่งก็อาจเป็นการจัดสรรอำนาจใหม่ระหว่างกลุ่มต่างๆ ด้วย ภายใต้ความรวดเร็วของการเกิดแรงกระเพื่อมภายในรัฐบาล เป็นสิ่งที่น่าสนใจ เพราะสะท้อนถึงความเปราะบางของโครงสร้างอำนาจที่รวมตัวกันขึ้นมา 

ประเด็นการเมืองภาคใต้กับพรรคภูมิใจไทย จึงไม่ได้แยกออกจากกันเฉพาะเรื่องคะแนนเสียง แต่เกี่ยวพันกับทั้งเศรษฐกิจ การรวมตัวของบ้านใหญ่ และการแบ่งอำนาจภายในเครือข่ายการเมือง 

‘สหพันธ์บ้านใหญ่’ โจทย์บริหารเครือข่าย ‘ภูมิใจไทย’ 

เมื่อมองภาพรวมการเมืองภาคใต้ รศ.เอกรินทร์ มองว่า การเติบโตของพรรคภูมิใจไทยมีส่วนสำคัญจากการรวมตัวของกลุ่มการเมืองหลายกลุ่ม ซึ่งเขาเรียกว่า ‘สหพันธ์บ้านใหญ่’  

โดยเฉพาะบทบาทของกลุ่มการเมืองที่มีความสำคัญต่อพื้นที่ภาคใต้ อย่าง สายของ ‘พิพัฒน์ รัชกิจประการ’ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการคว้าเก้าอี้ สส. ภาคใต้ได้เป็นกอบเป็นกำ 

อย่างไรก็ตาม รศ.เอกรินทร์ ระบุว่า การมองการเมืองภาคใต้จำเป็นต้องแยกพื้นที่ เนื่องจากแต่ละจังหวัดมีบริบทแตกต่างกัน โดยเฉพาะพื้นที่ ‘ฝั่งอันดามัน’ ซึ่ง ‘ภูเก็ต’ ถือเป็นจังหวัดที่มีลักษณะเฉพาะ เพราะหากมองตั้งแต่จังหวัดระนองลงมาจนถึงสตูล พบว่าจังหวัดภูเก็ตเป็นจังหวัดเดียวที่ภูมิใจไทยไม่ชนะ นอกนั้นก็ชนะเกือบทั้งหมด  

ดังนั้น จึงเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญทางการเมือง เพราะมีบริบทแตกต่างจากจังหวัดอื่น และอาจเป็นพื้นที่ที่ต้องจับตามองในแง่ของยุทธศาสตร์การเมือง 

อย่างไรก็ตาม รศ.เอกรินทร์ ไม่ได้มองว่า เป็นเพียงปัญหาของบุคคลหรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง แต่เป็นโจทย์เชิงโครงสร้างของการบริหารเครือข่ายทางการเมืองที่มากเกินไป แล้วนำไปสู่ชัยชนะ พอมีการจัดสรรบทบาท หรือคนของตัวเองอยู่ในระบบ ก็ทำให้เกิดคำถามขึ้น 

จาก ‘ประชาธิปัตย์’ สู่ ‘ภูมิใจไทย’   รูปแบบอำนาจ ‘การเมืองใต้’ ที่เปลี่ยนไป 

เมื่อเปรียบเทียบกับยุคที่ ‘พรรคประชาธิปัตย์’ เคยเป็นฐานหลักในภาคใต้ รศ.เอรินทร์ มองว่า รูปแบบการบริหารเครือข่ายทางการเมืองมีความแตกต่างกัน การจัดสรรระบบของ ‘ประชาธิปัตย์’ ไม่ได้ดูแค่คนที่มี ‘สส.’ ในมือ แต่ดูจากความสามารถ การยอมรับทางสังคม และอิทธิพลภายในพรรค  

ขณะที่ ‘พรรคภูมิใจไทย’ ในปัจจุบันมีรูปแบบการจัดวางอำนาจที่แตกต่างออกไป 

ในระบบของภูมิใจไทย รศ.เอกรินทร์ มองว่า การจัดสรรอำนาจส่วนหนึ่งขึ้นอยู่กับการตัดสินใจจากผู้มีอำนาจระดับบน หรืออีกนัยคือ ‘บุรีรัมย์’ ที่จะประเมินว่าใครสามารถนำทรัพยากรเข้าสู่พื้นที่ได้มากน้อยเพียงใด  

ยกตัวอย่างกลุ่มการเมืองในพื้นที่ของจังหวัดสตูล อย่าง ‘วรศิษฎ์ เลียงประสิทธิ์’  ซึ่งเป็นบ้านใหญ่ในพื้นที่และเป็น สส.หลายสมัย ก่อนเข้ามามีบทบาทในรัฐบาลเป็น ‘มท.4’ สะท้อนรูปแบบการจัดสรรตำแหน่งของพรรคภูมิใจไทย อาจมีอำนาจต่อรองน้อย หากเทียบกับหัวเรือใหญ่ที่ดูแลภูมิภาคค 

การเมืองใต้ยังอยู่บนฐาน ‘ตัวบุคคล’ 

สำหรับแนวโน้มการเมืองภาคใต้ การแข่งขันยังคงอยู่บนฐานของตัวบุคคลและเครือข่ายในพื้นที่ มากกว่าการแข่งขันเชิงนโยบาย เพราะยังเกี่ยวข้องกับเครือข่ายบ้านใหญ่ ความสัมพันธ์ในพื้นที่ และทรัพยากรทางการเมือง 

“การแข่งขันของบ้านใหญ่ มันเผชิญกับบ้านใหญ่ด้วยกันเอง บ้านใหญ่กับบ้านใหม่ คือระหว่างพรรคภูมิใจไทย แล้วก็ส่วนหนึ่งพรรคกล้าธรรม พรรคประชาธิปัตย์ส่วนหนึ่ง และพรรคประชาชาติใน 3 จังหวัดชายแดนใต้” 

รศ.เอกรินทร์ อธิบายว่า การเลือกตั้งแบบเขตยังมีปัจจัยหลายด้านเข้ามาเกี่ยวข้อง ทั้งเครือข่ายบ้านใหญ่ ทรัพยากร และอำนาจรัฐในช่วงเวลาการเลือกตั้ง เวลาศึกษาเรื่องการเมือง การเลือกตั้งก็ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบหลายอย่าง เรื่องบ้านใหญ่เองก็ตาม หรือเรื่องของทรัพยากรที่มี หรืออำนาจรัฐ ณ วันที่เลือกตั้งวันนั้นด้วย 

ท้ายที่สุด โจทย์สำคัญของพรรคภูมิใจไทยในภาคใต้ อาจไม่ได้อยู่เพียงการรักษาจำนวนที่นั่งหรือขยายฐานอำนาจ หากแต่อยู่ที่การบริหารความสัมพันธ์ระหว่างเครือข่ายการเมืองหลายกลุ่มภายในโครงสร้างเดียวกัน ว่าจะสามารถเปลี่ยนความหลากหลายให้กลายเป็นพลังร่วมได้มากน้อยเพียงใด 

เพราะในสนามการเมือง การรวมตัวของหลายกลุ่มอาจเป็นทั้งจุดแข็งที่สร้างชัยชนะ และในเวลาเดียวกันก็อาจเป็นบททดสอบของการรักษาความเป็นเอกภาพภายใน 

คำถามที่ต้องจับตาต่อจากนี้ คือ แรงเสียดทานที่เกิดขึ้นจะเป็นเพียงปรากฏการณ์ชั่วคราว หรือจะกลายเป็น ‘สนิมเนื้อใน’ ที่ค่อยๆ ส่งผลต่อโครงสร้างอำนาจและฐานทางการเมืองของพรรคภูมิใจไทยในภาคใต้ในอนาคต