‘ส้ม’ ความมงคลที่หายไปในตรุษจีน

ช่วงเทศกาลตรุษจีนของทุกปี นอกจากไหว้เจ้าแล้ว มีอีกหนึ่งกิจกรรมที่ต้องทำในทุกตรุษจีน ก็คือ "การแจกส้ม" ใครที่เป็นลูกหลานชาวจีนล้วนเคยทำ เมื่อที่บ้านไหว้เจ้าแล้วก็จะนำส้มใส่ถุง ใส่รถนำไปมอบให้กับญาติผู้ใหญ่ เพื่อนสนิท มิตรสหาย เริ่มจากอากง อาม่า คุณปู่ คุณย่า พ่อแม่ ลุง ป้า น้า อา และเพื่อนๆ ที่มีความสนิทสนมกัน

เคยสงสัยและถามพ่อว่า ทำไมไม่เอาอย่างอื่นไปแจก ทำไมต้องเป็นส้ม ที่สำคัญทุกบ้านก็ไหว้เจ้าส้มก็มีเต็มบ้านแล้ว เอาส้มไปให้เขาอีก ไม่เบื่อหรือไง คำตอบที่ได้ จดจำซาบซึ้งมาถึงทุกวันนี้  คือ

“การแจกส้ม” หรือ บางคนเรียกแลกส้ม เพราะเวลาเอาไปให้จะได้ส้มที่คนรับให้คืนกลับมา การให้ส้ม คือ การส่งต่อความหมายมงคลในช่วงปีใหม่จีน

“การแจก” หรือ “แลกส้ม” คือ ส่งต่อความหมายมงคล เป็นกิจกรรมมงคลที่ควรส่งเสริมให้ทำต่อไป มากกว่าการไหว้เจ้า ที่บางคนไม่ทำแล้ว หรือ ทำไม่เป็นแล้ว ความมงคลของส้มเกิด จากตัวส้มเอง ที่มีความหมายมงคล

การเอาส้มไปให้ในช่วงตรุษจีน เรามักเอาส้มสีทองสวยๆ 4 ผล หรือมากกว่านั้น ใส่ถุงใส่กล่องแล้วเอาไปให้ญาติผู้ใหญ่ ทันทีที่ท่านรับจะเก็บไว้ทั้งหมดหรือบางส่วนแล้วจะคืนส้มกลับมาก 

ไต่กิก ต้าจี๋  ส้มสี่ใบใส่ถุงแดง เอาไปอวยพร ท่านเอาออกไปสองใบ ให้กลับมาสองใบ ให้ฮวกใช้ ร่ำรวย ส่วนมากจะเป็นคนที่แยกครอบครัวไปจะทำ วิธีเลือกส้มจะใช้ส้มสวยๆ สีทองๆ เอาส้มให้ผู้ใหญ่

อีกเหตุผลของความมงคลคือ ‘ส้ม’ ในภาษา จีนกลาง ออกเสียงว่า “จวี๋”  พ้องเสียงกับคำว่า “จี๋”  แปลว่า โชคดี สิริมงคล ต้าจวี๋ ส้มผลใหญ่ คลาย ต้าจี๋ มหามงคลส้มแทนผลไม้ที่สำคัญ มีความหมายยิ่งใหญ่ ในภาษาจีนแต้จิ๋ว  ภาษาแต้จิ๋ว ไต่กิก แปลว่า โชคดีมาก หรือ มหาโชค  กิก พ้องเสียงกับ กิก ที่แปลว่าส้ม

วิธีการแลกส้ม

เลือกส้ม มีสีทอง ไม่ช้ำ ขนาดเท่ากันทั้ง 4 ผล หรือมากกว่า บางคนใช้ ส้มญี่ปุ่น เกาหลี แมนดาริน สายน้ำผึ้ง เอาไปให้ผู้ที่เราต้องการอวยพรและขอพร 

ทำไมต้องสี่ผลคติ จีน ส้มสี่ผล ซื่อจวี๋ พ้องกับ ซื่อจี้ แปลว่า สี่ฤดู สี่ผล คือ ความหมายให้ผู้ที่รับพร มีความปลอดภัยและโชคดีตลอดทั้้งปี การอวยพรให้โชคดีมั่งคั่ง นั่นเอง

การมอบส้ม และรับส้มคืน

เมื่อเราให้ส้มแล้ว ผู้ใหญ่ จะคืนส้มกลับมาพร้อมคำอวยพร ให้รับคำอวยพร เพื่อความ โชคดี เจริญรุ่งเรือง มั่งคั่ง การแลกส้ม ทำกับผู้ใหญ่ที่นับถือ เพื่อรับส้มกลับเป็นการรับคำอวยพร ให้เจริญรุ่งเรือง

กุศโลบายในการแลกส้ม

นอกจากความมงคลในการแจกหรือแลกส้ม ประเพณีนี้สอนให้เรารู้จักให้ มีความกตัญญู การไปเยี่ยมบ้านผู้ใหญ่คือ การได้โอกาสให้กลับบ้าน ไปให้พ่อแม่ญาติพี่ต้องได้พบ ถามไถ่สารทุกข์ของท่าน เป็นการแสดงความรัก ส้มหาที่ไหนก็ได้ ผู้ใหญ่บางบ้านไม่ได้อยากได้ส้ม แต่อยากเจอลูกหลาน ส่วนที่ต้องเป็นส้มเพราะตามระยะเวลาและประเพณีตรุษจีน ส้ม กำลังออกผลดีเวลานี้  ส้มหาง่าย เป็นผลไม้ที่มีประโยชน์ เหมาะกับการกินกับอาหารในช่วงไหว้เจ้า

ส้มเป็นตัวเลือกที่ดี มอบสิริมงคล ดีต่อร่างกาย

การเปลี่ยนวิถีชีวิตของคนสมัยใหม่ ทำให้ไปมาหาสู่น้อยลง ประเพณีจึงค่อยหายไป คนหันไปให้ของขวัญสำเร็จรูป มีมูลค่าทางเศรษฐกิจ ละเลยความหมายของส้ม ของมงคลที่มีคุณค่าทางใจ แม้จะเป็นของเล็กน้อย แต่มันบอกว่า คนให้ห่วงใย ประเพณีนี้ควรรักษาให้เกิดขึ้นในสังคมไทย