“พระแม่ธรณี พิชิตมาร” จิตรกรรมฝาผนังไทย ความศรัทธาบนผนังโบสถ์

ในจิตรกรรมฝาผนังไทย ไม่มีฉากใด “ทรงพลัง” เท่าฉาก มารผจญ และไม่มีสตรีใด “เปลี่ยนสนามรบให้เป็นสัจธรรม” เท่า ‘พระแม่ธรณี’ ภาพเหล่านี้ไม่ใช่เพียงพุทธประวัติ แต่คือการเขียน “โลกทัศน์ของคนไทย” ลงบนผนังโบสถ์ ที่ศิลปะ ศรัทธา และการเมืองของยุคสมัย ทับซ้อนกันอย่างแนบแน่น

วัดในประเทศไทย มากกว่า 100 แห่ง มีภาพพระแม่ธรณี SPACEBAR พาไปชม 3 พระแม่ธรณี ที่ถือว่า งาม จนต้องไปชมให้ได้

วัดชมภูเวก เส้นสายแบบรัตนโกสินทร์ตอนต้น กับพลังมารผจญ

จิตรกรรมฝาผนังในอุโบสถวัดชมภูเวก จังหวัดนนทบุรี เป็นงานเขียนแบบ รัตนโกสินทร์ตอนต้น ที่ยังคงกลิ่นอายอยุธยา ฉาก พิชิตมาร ที่นี่ ไม่ได้เน้นความอลังการ เน้น “พลังของเส้น” และ “ความนิ่งของพระพุทธองค์” พระแม่ธรณีปรากฏในท่วงท่าที่สงบ แต่เด็ดขาด

น้ำที่หลั่งออกจากมวยผม ไม่ใช่คลื่นแห่งโทสะ หากคือ ผลแห่งบุญที่สั่งสม

ภาพมารไม่ได้ดุร้ายเกินจริง แต่ดูเหมือน “กิเลสในใจมนุษย์” มากกว่าอสูรร้าย นี่คือจิตรกรรมที่สอนธรรม โดยไม่ต้องเขียนคำอธิบาย

วัดสุวรรณารามราชวรวิหาร ลายเส้นชั้นครู และการจัดฉากแบบราชสำนัก หากวัดชมภูเวกคือความนิ่ง วัดสุวรรณาราม ราชวรวิหาร คือความ “สมบูรณ์แบบ”

จิตรกรรมฝาผนังที่นี่ได้รับการยกย่องว่าเป็นงานชั้นครู ทั้งในแง่องค์ประกอบ สี เส้น และจังหวะภาพ ฉากมารผจญถูกจัดวางอย่างมีลำดับพระแม่ธรณีมีรูปลักษณ์งดงามแบบอุดมคติสง่างาม ราวเทพสตรีในราชสำนัก

น้ำที่ไหลออกจากมวยผม ถูกเขียนเป็นคลื่นที่มีจังหวะ สม่ำเสมอ ไม่ใช่เพียงสัญลักษณ์แห่งชัยชนะ แต่คือ “กฎแห่งกรรม” ที่ทำงานอย่างเป็นระบบ

วัดหงส์รัตนาราม อารมณ์เข้มข้น และพลังการเคลื่อนไหว

จิตรกรรมฝาผนังวัดหงส์รัตนาราม สะท้อนช่วงรอยต่อของศิลปะไทยที่เริ่ม “ขยับอารมณ์” ฉากมารผจญที่นี่เต็มไปด้วย การเคลื่อนไหว มารแสดงสีหน้า ท่าทาง พลังกดดัน ขณะที่พระพุทธองค์ยังคงสงบ ความนิ่งต้านความวุ่นวาย

การหลั่งน้ำจากมวยผม คือ การประกาศว่า สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์ทรงบำเพ็ญบารมีมามายมายเพียงใด กองทัพพญามารมีความยิ่งใหญ่และน่าเกรงขามแต่กลับถูกน้ำพัดพาไปพ่ายแพ้ น้ำ นั้นคือ น้ำที่เกิดจากการกรวดน้ำอุทิศบุญกุศลหลายหมื่นหลายพันครั้ง ในการบำเพ็ญพระบารมีจนเป็นสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระแม่ธรณีในภาพนี้ ไม่ได้เป็นเพียงผู้ช่วย แต่เป็น “พยานแห่งความจริง” น้ำจากมวยผมเหมือนแรงธรรมชาติ ที่ไม่มีใครต้านได้ ไม่ต้องโกรธ ไม่ต้องลงโทษ เพียงปล่อยให้กรรมทำหน้าที่ของมัน

พระแม่ธรณี สตรีในศิลปะ ที่ทรงอำนาจที่สุดในพุทธศิลป์ไทย ในโลกที่ศิลปะศาสนามักยกบทบาทชายเป็นศูนย์กลาง พระแม่ธรณีคือข้อยกเว้นที่งดงาม เธอไม่ถืออาวุธ ไม่ออกคำสั่ง แต่ “ชนะ” ด้วยความจริง

ในจิตรกรรมฝาผนังไทย พระแม่ธรณีจึงไม่ใช่เพียงตัวละคร แต่คือสัญลักษณ์ของ ความอดทน ความยุติธรรมและพลังเงียบที่ไม่มีใครมองข้ามได้

จิตรกรรมฝาผนังในวัดชมภูเวก วัดสุวรรณาราม และวัดหงส์รัตนาราม อาจแตกต่างกันในลีลาศิลป์ แต่ทั้งหมดพูดเรื่องเดียวกันคือ

“ชัยชนะที่แท้จริง ไม่ได้มาจากกำลัง

แต่มาจากการยืนอยู่ข้างความจริง”

และนั่นคือเหตุผลที่แม้กาลเวลาจะผ่านไปกี่ร้อยปี ภาพพระแม่ธรณี ยังคงสะกดสายตา และสั่นสะเทือนใจผู้ชมเสมอ

หากยังมีภาพพระแม่ธรณีที่สวยงามอยู่ใกล้บ้านท่าน  หรือท่านได้เคยไปเยือนไปชมมาแล้วบอกเรามา เพื่อจะได้สัมผัสถึงความงามที่แท้จริงเช่นเดียวกัน