มาตรฐานอย่างเดียวไม่เพียงพอ  ทักษะ นวัตกรรม และผลิตภาพคือคำตอบ

มาตรฐานอย่างเดียวไม่เพียงพอ  ทักษะ นวัตกรรม และผลิตภาพคือคำตอบ

เส้นทาง SME ไทยสู่ OECD ตอนที่ 7 โดย ดร.อุดมธิปก ไพรเกษตร

SME สามารถทำบัญชีถูกต้อง ผ่านมาตรฐาน ซื้อเครื่องจักร ใช้ระบบดิจิทัล และส่งพนักงานไปอบรมได้ครบ แต่กิจการยังอาจผลิตช้า ของเสียสูง ต้นทุนเพิ่มเร็วกว่ารายได้ หรือพึ่งคนสำคัญเพียงไม่กี่คน

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การขาดเครื่องมือเสมอไป หลายกิจการยังไม่ชัดว่าต้องการแก้คอขวดใด เครื่องจักรจึงถูกใช้ไม่เต็มกำลัง ระบบใหม่เพิ่มขั้นตอน และความรู้จากการอบรมไม่ถูกนำกลับมาใช้ มาตรฐาน เงินทุน และเทคโนโลยีจะมีคุณค่าก็ต่อเมื่อช่วยให้กิจการสร้างผลลัพธ์มากขึ้นจากทรัพยากรที่มี

มาตรฐานกับความสามารถแข่งขันเป็นคนละคำถาม

การปฏิบัติตามกฎหมายและมาตรฐานช่วยลดความเสี่ยง ทำให้กิจการมีคุณสมบัติเข้าสู่ตลาด และสร้างความเชื่อมั่นแก่ลูกค้า

ส่วนความสามารถแข่งขันสะท้อนว่ากิจการส่งมอบสิ่งที่ลูกค้าต้องการได้ดีเพียงใด ทั้งด้านคุณภาพ ราคา ความเร็ว และความแตกต่าง

การมีใบรับรองจึงไม่ได้ทำให้ต้นทุนลด งานเร็ว หรือขายได้ราคาดีขึ้นเอง ผลิตภาพ ทักษะ และนวัตกรรมคือสิ่งที่เปลี่ยนความพร้อมตามกติกาให้เป็นผลลัพธ์ทางธุรกิจ

ผลิตภาพต้องเริ่มจากปัญหาของกิจการ

ผลิตภาพไม่ได้หมายถึงการให้คนทำงานหนักขึ้น แต่คือการสร้างมูลค่าเพิ่มจากเวลา คน เงิน วัตถุดิบ และเครื่องจักรที่มีอยู่ สัญญาณของปัญหาอาจปรากฏเมื่อยอดขายเพิ่มแต่กำไรไม่เพิ่ม งานมากขึ้นแต่ส่งมอบช้าลง หรือซื้อระบบใหม่แล้วกระบวนการยังเหมือนเดิม

OECD Economic Surveys Thailand 2025ชี้ว่าการเติบโตของผลิตภาพแรงงานไทยชะลอลงและผลิตภาพจากปัจจัยการผลิตโดยรวมยังอ่อนแอ สำหรับ SME ตัวเลขระดับประเทศนี้เกิดจากปัญหาหน้างานจำนวนมากที่สะสมกัน การแก้จึงต้องเริ่มจากคอขวดของแต่ละกิจการ ไม่ใช่แจกเทคโนโลยีชนิดเดียวให้ทุกแห่ง

กิจการควรเลือกตัวชี้วัดเพียง 2–5 ตัวตามปัญหา เช่น ต้นทุนต่อหน่วย ผลผลิตหรือกำไรขั้นต้นต่อชั่วโมง ระยะเวลาส่งมอบ ของเสีย งานแก้ซ้ำ ข้อร้องเรียน หรืออัตราส่งมอบตรงเวลา

บางธุรกิจอาจใช้รายได้จากสินค้าใหม่หรือพลังงานต่อหน่วย สิ่งสำคัญคือต้องมีค่าตั้งต้นก่อนดำเนินการและเปรียบเทียบผลภายหลัง

เทคโนโลยีต้องเปลี่ยนวิธีทำงาน

การซื้อเครื่องจักร สมัครใช้ Cloud หรือนำ AI มาใช้ ยังไม่ถือว่ากิจการรับเทคโนโลยีได้สำเร็จ เทคโนโลยีต้องตอบว่าจะแก้ปัญหาใด ต้องปรับกระบวนการตรงไหน ข้อมูลพร้อมหรือไม่ ใครใช้งาน และใครรับผิดชอบผลลัพธ์

เครื่องจักรที่มีกำลังสูงแต่พนักงานตั้งค่าไม่เป็นหรือไม่มีแผนบำรุงรักษาอาจเพิ่มต้นทุน ระบบดิจิทัลและ AI ก็เช่นกัน หากข้อมูลผิดหรือขั้นตอนไม่ชัด เครื่องมือจะเพียงทำให้ความผิดพลาดเกิดเร็วขึ้น

ทักษะที่ต้องพัฒนาไม่เหมือนกัน เจ้าของกิจการต้องเลือกปัญหาและตัดสินใจลงทุน ผู้จัดการต้องปรับกระบวนการและติดตามผล ส่วนพนักงานต้องใช้เครื่องมือ ควบคุมคุณภาพ และแก้ปัญหาหน้างาน การอบรมจึงควรตอบให้ได้ว่าหลังเรียนแล้วคนทำงานอะไรได้ดีขึ้น และตัวชี้วัดใดของกิจการเปลี่ยนแปลง

นวัตกรรมไม่จำเป็นต้องเริ่มจากห้องวิจัย

ร้านอาหารที่ลดของเสีย โรงงานที่ใช้ข้อมูลสินค้าตีกลับมาปรับกระบวนการ หรือธุรกิจบริการที่ออกแบบช่องทางขายใหม่ ล้วนเป็นนวัตกรรมได้ จุดเริ่มต้นอยู่ที่ปัญหาของลูกค้า ความสูญเสียในกระบวนการ หรือโอกาสสร้างคุณค่าที่แตกต่าง

ผลของนวัตกรรมควรปรากฏในรายได้ ต้นทุน ราคา คุณภาพ ลูกค้า หรือการส่งมอบ หากโครงการไม่เปลี่ยนผลลัพธ์เหล่านี้ กิจการต้องทบทวนว่าได้แก้ปัญหาที่สำคัญจริงหรือไม่

FDI จะเป็นโอกาสเมื่อ SME เรียนรู้และเชื่อมตลาดได้

กระบวนการเข้า OECD อาจช่วยยกระดับกติกา ความโปร่งใส และความเชื่อมั่นต่อการลงทุน แต่ไม่ได้เพิ่มผลิตภาพของ SME โดยตรง การลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ หรือ FDI ก็ไม่ได้ทำให้กิจการไทยได้รับคำสั่งซื้อ เทคโนโลยี หรือความรู้โดยอัตโนมัติ

โอกาสจะเกิดเมื่อ SME มีความสามารถเรียนรู้ ผู้ซื้อเปิดพื้นที่ให้คู่ค้าท้องถิ่น และระบบสนับสนุนเชื่อมมาตรฐาน ทักษะ เทคโนโลยีกับตลาด การส่งแบบประเมินหรือจัดอบรมครั้งเดียวจึงไม่เพียงพอ

วงจรสนับสนุนต้องเริ่มจากปัญหาและจบที่ตลาด

ขั้นแรกคือวินิจฉัยปัญหาและเก็บค่าตั้งต้นของกิจการก่อนออกแบบความช่วยเหลือ จากนั้นจึงจัดเงินทุนหรือเครื่องมือให้ตรงกับแผนปรับปรุง ไม่ว่าจะเป็นสินเชื่อ เงินสนับสนุน การเช่าใช้เทคโนโลยี หรือที่ปรึกษาหน้างาน

การนำเทคโนโลยีไปใช้ต้องเกิดพร้อมกับการปรับกระบวนการ เตรียมข้อมูล และพัฒนาคน ผลลัพธ์ต้องถูกวัดก่อนและหลังดำเนินการ หากต้นทุน เวลา ของเสีย หรือคุณภาพไม่ดีขึ้น แผนต้องถูกปรับ ไม่ควรสรุปว่าโครงการสำเร็จเพียงเพราะใช้งบครบ

ขั้นสุดท้ายคือเชื่อมกิจการที่ยกระดับแล้วเข้ากับการจัดซื้อของภาครัฐ บริษัทใหญ่ ผู้ลงทุนต่างชาติ ผู้ส่งออก หรือแพลตฟอร์มตลาด เพื่อให้การเพิ่มผลิตภาพเปลี่ยนเป็นรายได้และคำสั่งซื้อจริง

SME ควรเริ่มจากเรื่องเดียวที่สำคัญ

ผู้ประกอบการควรเลือกคอขวดที่กระทบกำไรหรือลูกค้ามากที่สุดหนึ่งเรื่อง กำหนดตัวชี้วัดก่อนเริ่ม ทดลองปรับกระบวนการในขนาดที่ควบคุมได้ พัฒนาคนที่เกี่ยวข้อง และทบทวนผลเป็นระยะ

การเริ่มจากปัญหาที่ชัดช่วยให้กิจการตัดสินได้ว่าเทคโนโลยี การอบรม เงินทุน หรือมาตรฐานใดจำเป็น และรู้ด้วยว่าการลงทุนนั้นทำให้ธุรกิจดีขึ้นจริงหรือไม่

แหล่งข้อมูล

●    สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม, SME Big Data

●    OECD, OECD Economic Surveys: Thailand 2025, 2025

●    OECD, Strengthening Productivity Analysis for Policymaking in Thailand

●    OECD, Financing SMEs and Entrepreneurs 2026, 2026

●    OECD, OECD Skills Strategy Thailand

●    OECD, Equipping SMEs with the Skills to Navigate the Twin Transition

●    OECD, Policy Toolkit for Strengthening FDI and SME Linkages