วิกฤต "ถังเงินประกันสังคม"เงินหมดใน 25 ปีถ้าไม่ปฏิรูป
ในวันแรงงานแห่งชาติ สิ่งหนึ่งที่เป็นความหวังของ แรงงาน คือประกันสังคม ในท่ามกลางปัญหาที่สังคมเฝ้าจับตาดู สำนักงานประกันสังคม ยังไม่ได้แก้ไข จึงมีการคาดการณ์ อนาคตของประกันสังคม ที่สรุปเป็นประเด็นร้อนจากงานวิจัย TDRI โดย ดร.ชาคร เลิศนิทัศน์ ที่ส่งสัญญาณเตือนว่ากองทุนประกันสังคมที่คนไทยฝากความหวังไว้ในยามเกษียณ กำลังเดินหน้าเข้าสู่สภาวะ "รายจ่ายท่วมรายรับ" และอาจถึงขั้นเงินหมดกองทุนภายในปี 2593–2601
สัญญาณเตือนภัยเงินจะเริ่มหายไปตอนไหน?
ปี 2580 เป็นจุดเริ่มต้นที่ "รายจ่ายมากกว่ารายรับ" (เงินที่จ่ายบำนาญให้คนเก่า มากกว่าเงินสมทบที่เก็บจากคนใหม่) ปี 2593–2601 เป็นช่วงที่ "เงินสะสมหมดเกลี้ยง" หากไม่มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างกองทุน
ทำไมเงินถึงไม่พอ? (3 สาเหตุหลัก) ไม่ใช่เพราะการบริหารชั่วคราว แต่เป็นปัญหาที่โครงสร้างประชากร เมื่อคนรับบำนาญเพิ่มขึ้นมหาศาล คาดว่าปี 2596 จะมีผู้รับบำนาญพุ่งสูงถึง 8.7 ล้านคน ขณะที่คนวัยทำงาน (ผู้จ่ายเงินสมทบ) มีจำนวนคงที่หรือลดลง รายจ่ายโตแบบก้าวกระโดด ยิ่งคนอายุยืน รายจ่ายบำนาญก็ยิ่งทบต้นไปเรื่อยๆ รายรับโตช้า เงินสมทบถูกจำกัดอยู่ที่ 6% และฐานเงินเดือนเฉลี่ยโตไม่ทันรายจ่ายที่พุ่งสูง
"ต่อให้เพิ่มเงินสมทบเป็น 10% หรือทำกำไรจากการลงทุนให้ได้ 8% ก็ช่วยได้แค่ 'ยืดเวลา' ออกไปไม่กี่ปี แต่ไม่ได้แก้ปัญหาที่ต้นตอ"
ทางรอด 3 สเต็ปต้องทำอะไรบ้าง?
เพื่อให้กองทุนอยู่รอด นักวิจัยเสนอแผนปฏิรูป 3 ระดับ คือ ขั้นที่ 1 กู้คืนความเชื่อมั่น (สำคัญที่สุด) ก่อนจะขอเก็บเงินเพิ่ม ต้องทำให้โปร่งใสก่อน เปิดเผยข้อมูลการลงทุนให้ชัดเจน เข้าใจง่าย ดึงมืออาชีพมาบริหารเงิน (แยกจากการเมือง) เหมือนโมเดลของแคนาดา (CPPIB) ให้ตัวแทนผู้ประกันตนมีส่วนร่วมในการตัดสินใจจริงขั้นที่ 2ปรับตัวเลขให้สมดุล (รักษาเสถียรภาพ) ปรับกติกาบางอย่างเพื่อซื้อเวลาและกระจายภาระระหว่างรุ่น ค่อยๆ ปรับเพิ่มเงินสมทบอย่างเป็นธรรม ทบทวนสูตรคำนวณบำนาญให้สอดคล้องกับระยะเวลาทำงานที่นานขึ้น ปรับอายุเกษียณ ให้เหมาะกับยุคสมัยที่คนไทยมีอายุยืนยาวขึ้น
ขั้นที่ 3ยกเครื่องใหม่ทั้งระบบ (ยั่งยืนถาวร)ประกันสุขภาพ: อาจพิจารณารวมกับ "บัตรทอง" (สปสช.) เพื่อลดความซ้ำซ้อนและประหยัดงบประมาณ ระบบบำนาญหลายเสาหลัก: แบ่งเป็นบำนาญพื้นฐานจากรัฐ + เงินสะสมภาคบังคับ + การออมภาคสมัครใจ เพื่อกระจายความเสี่ยง ไม่ฝากชีวิตไว้ที่กองทุนเดียว
"เวลา" คือสิ่งที่มีจำกัดที่สุดในตอนนี้ การปฏิรูปประกันสังคมไม่ใช่แค่เรื่องของตัวเลข แต่คือการตกลงกันระหว่าง นายจ้าง ลูกจ้าง และรัฐบาล หากเริ่มทำตอนนี้ในขณะที่ยังมีเงินสะสมเหลืออยู่ เราจะเจ็บตัวน้อยกว่าการรอให้วิกฤตมาถึงประตูบ้านแล้วค่อยหาทางแก้ในวันที่ไม่มีทางเลือกเหลืออยู่แล้ว
