ตลอด 25 ปีที่ผ่านมา ประเทศไทยมีนโยบาย ‘ส่งเสริม SME’ อย่างต่อเนื่อง ทั้งหน่วยงานเฉพาะกิจ แผนแม่บท งบประมาณจำนวนมาก โครงการอบรม สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ การค้ำประกัน งานแสดงสินค้า และแพลตฟอร์มสนับสนุนต่าง ๆ จนคำว่า SME ปรากฏอยู่ในแทบทุกยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ หากวัดจาก‘ปริมาณนโยบาย’ ประเทศไทยอาจเป็นหนึ่งในประเทศที่ให้ความสำคัญกับ SME มากที่สุด
แต่คำถามสำคัญคือ ตลอด 25 ปีที่ผ่านมา SME ได้ ‘สิทธิ’ อะไรเพิ่มขึ้นบ้าง
คำตอบไม่ชัดเจน เพราะแม้ SME จะคิดเป็นกว่า 99% ของธุรกิจทั้งหมด แต่สถานะในระบบเศรษฐกิจไทยยังคงเป็นเพียง‘ผู้รับการส่งเสริม’ มากกว่า ‘ผู้ทรงสิทธิทางเศรษฐกิจ’
นี่คือความต่างระหว่าง Promotion กับ Rights
ที่ผ่านมา นโยบายรัฐมุ่งไปที่การช่วยเหลือผ่าน‘งบประมาณ’และ‘โครงการ’ โดยตั้งอยู่บนสมมติฐานว่า SME เป็นกลุ่มที่ต้องได้รับการพยุงอย่างต่อเนื่อง แต่หากต้องช่วยเหลือแบบเดิมซ้ำทุกปี คำถามคือ ‘เราได้แก้ปัญหาเชิงโครงสร้างจริงหรือไม่’
เพราะปัญหาหลักของ SME ไม่ได้มาจากการขาดอบรมหรือโครงการใหม่ แต่เกิดจาก ‘ความไม่สมดุลของอำนาจทางเศรษฐกิจ’
SME จำนวนมากยังขาดอำนาจต่อรองกับคู่ค้ารายใหญ่ ห้างค้าปลีก แพลตฟอร์มดิจิทัล และระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ หลายกรณีต้องเผชิญการจ่ายเงินล่าช้า เงื่อนไขสัญญาที่เปลี่ยนฝ่ายเดียว หรือระบบแพลตฟอร์มที่ไม่โปร่งใส
ทั้งหมดนี้สะท้อนว่า ปัญหาของ SME ไทยไม่ใช่ ‘การเข้าถึงความช่วยเหลือ’ แต่คือ ‘การเข้าถึงความเป็นธรรม’
อย่างไรก็ตาม นโยบายส่วนใหญ่ยังวัดความสำเร็จจากจำนวนเงินกู้ จำนวนผู้เข้าอบรม หรือจำนวนโครงการ มากกว่าการวัดว่า SME ได้ ‘สิทธิ’ เพิ่มขึ้นจริงหรือไม่
คำถามพื้นฐานที่ยังไม่ถูกตอบคือ
SME มีสิทธิได้รับการชำระเงินตรงเวลาและเป็นธรรมหรือไม่
SME มีสิทธิเข้าถึงตลาดรัฐอย่างเท่าเทียมหรือไม่
SME มีสิทธิได้รับการปฏิบัติที่เป็นธรรมจากแพลตฟอร์มหรือไม่
SME มีสิทธิมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายที่กระทบต่อธุรกิจของตนหรือไม่
เมื่อคำถามเหล่านี้ไม่ถูกยกระดับเป็น ‘สิทธิ’ ความช่วยเหลือจึงกลายเป็นเพียงมาตรการชั่วคราว ไม่ใช่โครงสร้างที่ยั่งยืน
แม้งบประมาณจะเพิ่มขึ้นทุกปี แต่ความรู้สึกของผู้ประกอบการจำนวนมากกลับไม่ดีขึ้น เพราะสิ่งที่ต้องการไม่ใช่เงินอุดหนุนเพิ่ม แต่คือ ‘กติกาที่เป็นธรรม’
ไม่ใช่โครงการใหม่ แต่คือสิทธิใหม่
ไม่ใช่การช่วยเหลือรายปี แต่คืออำนาจในการแข่งขันอย่างยั่งยืน
หลังจาก 25 ปีของ ‘การส่งเสริม SME’ คำถามสำคัญจึงไม่ใช่
‘ปีนี้ SME ได้งบเท่าไร’
แต่คือ. ‘ตลอด 25 ปีที่ผ่านมา SME ได้สิทธิอะไรเพิ่มขึ้นบ้าง’
และหากคำตอบยังไม่ชัดเจน บางทีประเทศไทยอาจถึงเวลาต้องเปลี่ยนจาก ‘นโยบายส่งเสริม SME’ ไปสู่ ‘การสร้างสิทธิทางเศรษฐกิจให้ SME’ อย่างแท้จริง
