น้ำท่วมปราจีนบุรี ผลตรวจน้ำใกล้โรงงานบอกอะไร

น้ำท่วมใกล้โรงงานปราจีนบุรี ผลตรวจน้ำบอกอะไร คนใช้น้ำต้องรู้อะไรบ้าง

ความกังวลเรื่องน้ำปนเปื้อนในช่วงน้ำท่วมเกี่ยวข้องโดยตรงกับการใช้ชีวิตและการประกอบอาชีพของประชาชน โดยเฉพาะพื้นที่ที่ชุมชน เกษตรกรรม และโรงงานอุตสาหกรรมใช้แหล่งน้ำเชื่อมถึงกัน การตรวจสอบอย่างรวดเร็วและการอธิบายผลตรวจให้เข้าใจจึงเป็นเรื่องสำคัญพอๆ กับการควบคุมระดับน้ำ

กรณีล่าสุดที่จังหวัดปราจีนบุรี เกิดกระแสข้อมูลบนสื่อสังคมออนไลน์ว่าอาจมีน้ำปนเปื้อนจากพื้นที่ท้ายนิคมอุตสาหกรรมไหลลงสู่ทุ่งรวงทองหนองแขนนาง ตำบลวังดาล อำเภอกบินทร์บุรี ก่อนที่กระทรวงอุตสาหกรรมจะชี้แจงว่า เจ้าหน้าที่ลงพื้นที่แล้วไม่พบการรั่วไหลจากบ่อบำบัดน้ำเสียรวม และรายงานผลตรวจคุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์ปกติ

คำชี้แจงดังกล่าวเป็นข้อมูลสำคัญของสถานการณ์ครั้งนี้ ขณะเดียวกัน การทำความเข้าใจว่าตรวจอะไร เก็บตัวอย่างที่ไหน และผลตรวจเกี่ยวข้องกับการใช้น้ำอย่างไร จะช่วยให้ประชาชนประเมินข้อมูลได้ตรงกับข้อเท็จจริง และรู้ว่าควรติดตามเรื่องใดต่อในช่วงน้ำท่วม

ตรวจไม่พบการรั่วไหล พร้อมกำชับโรงงานเฝ้าระวัง

วันที่ 19 ตุลาคม 2569 วราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เปิดเผยว่า ได้รับรายงานจาก อภิรักษ์ อ่ำสุริยะ อุตสาหกรรมจังหวัดปราจีนบุรี ถึงผลการตรวจสอบข้อกังวลเรื่องน้ำปนเปื้อนในพื้นที่ดังกล่าว

สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดปราจีนบุรีร่วมกับหน่วยงานท้องถิ่น ฝ่ายปกครอง และผู้ประกอบกิจการโรงงาน ลงตรวจบ่อบำบัดน้ำเสียรวม โดยรายงานว่าไม่พบการรั่วไหลออกนอกบริเวณโรงงาน และน้ำภายนอกมีลักษณะใสตามปกติ

ต่อมา มีการลงพื้นที่ร่วมกับรักษาการผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรีและผู้เกี่ยวข้อง บริเวณประตูระบายน้ำเพชรเอิม ตำบลวังดาล โดยรายงานว่าไม่พบลักษณะผิดปกติตามกระแสข้อมูลที่เผยแพร่

ส่วนผลตรวจตัวอย่างน้ำที่ข่าวระบุว่าดำเนินการโดยนิคมอุตสาหกรรมบ่อทอง 33 พบค่าความเป็นกรด-ด่างอยู่ในเกณฑ์ปกติ มีแร่ธาตุและสารละลายปะปนอยู่น้อย และมีออกซิเจนในน้ำเพียงพอ ทั้งนี้ รายงานระบุว่าความขุ่นสูงเกิดจากตะกอนดินหรือสารแขวนลอยตามธรรมชาติ และสรุปว่าคุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์ปกติตามมาตรฐานแหล่งน้ำผิวดิน

สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดยังได้กำชับให้โรงงานบำบัดน้ำเสียรวมดำเนินกิจการด้วยความระมัดระวัง พร้อมตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมายและเตรียมชี้แจงข้อมูลแก่ประชาชนใกล้เคียง

อย่างไรก็ตาม ข่าวชี้แจงที่เผยแพร่ยังไม่ได้แสดงตารางค่าตรวจ รายการทดสอบทั้งหมด และรายละเอียดวันเวลาเก็บตัวอย่าง จึงควรพิจารณาข้อสรุปตามขอบเขตข้อมูลที่หน่วยงานรายงาน โดยยังไม่สามารถนำข้อความสรุปมาอธิบายผลของสารทุกชนิดหรือทุกพื้นที่ได้

ผลตรวจแต่ละค่า ตอบคำถามต่างกัน

การประเมินคุณภาพน้ำต้องพิจารณาหลายองค์ประกอบ ค่าความเป็นกรด–ด่างบอกสภาพความเป็นกรดหรือด่างของน้ำ ส่วนออกซิเจนละลายน้ำช่วยประเมินสภาวะที่เกี่ยวข้องกับการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำ แต่การตรวจสารเคมีเฉพาะชนิดหรือโลหะหนักต้องอาศัยรายการวิเคราะห์ที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม

ตัวอย่างแนวทางปฏิบัติของสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 2 ในการตรวจคุณภาพน้ำที่ผ่านมา มีทั้งความเป็นกรด–ด่าง ความขุ่น ออกซิเจนละลายน้ำ บีโอดี แบคทีเรีย และโลหะหนัก แสดงให้เห็นว่าการตรวจคุณภาพน้ำประกอบด้วยตัวชี้วัดหลายด้าน ซึ่งต้องเลือกให้เหมาะกับวัตถุประสงค์และความเสี่ยงของพื้นที่ สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 2 (ลำปาง)

ดังนั้น น้ำที่ดูใสจึงเป็นข้อสังเกตทางกายภาพ แต่ไม่เพียงพอสำหรับยืนยันว่าไม่มีสารปนเปื้อนทุกชนิด เช่นเดียวกับน้ำขุ่นที่ต้องตรวจหาสาเหตุประกอบ ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากน้ำเสียโรงงานทันที

บทเรียนจากการตรวจน้ำหลังอุทกภัยในพื้นที่อื่นช่วยอธิบายเรื่องนี้ได้ สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 16 เคยรายงานผลตรวจคลองสาขาที่ไหลลงทะเลสาบสงขลาหลังน้ำท่วม พบปัญหาออกซิเจนละลายต่ำ รวมถึงบีโอดี แอมโมเนีย และแบคทีเรียบางกลุ่มสูง ขณะที่ไม่พบโลหะหนักเกินมาตรฐาน สะท้อนว่าปัญหาคุณภาพน้ำแต่ละด้านอาจให้ผลต่างกันได้ ทั้งนี้ เป็นข้อมูลคนละพื้นที่และคนละเหตุการณ์กับปราจีนบุรี สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 16

สำหรับกรณีปราจีนบุรี การเผยแพร่ผลตรวจฉบับเต็มพร้อมคำอธิบายจึงจะช่วยตอบข้อกังวลได้ชัดขึ้น ทั้งรายการสารที่ตรวจ ค่าที่พบ เกณฑ์ที่ใช้เปรียบเทียบ และตำแหน่งเก็บตัวอย่าง โดยการที่ข่าวยังไม่ระบุรายละเอียดเหล่านี้ ไม่ได้หมายความว่าหน่วยงานไม่ได้ตรวจ แต่เป็นข้อมูลที่ควรเปิดเผยเพิ่มเติมเพื่อให้ประชาชนเข้าใจผลได้ครบถ้วน

มาตรฐานน้ำผิวดิน กับการใช้น้ำของชุมชน

อีกประเด็นที่ต้องแยกให้ชัดคือ ผลตรวจตามมาตรฐานแหล่งน้ำผิวดินไม่ได้เป็นการรับรองว่าสามารถนำน้ำนั้นมาดื่มได้โดยตรง การใช้ประโยชน์ต้องพิจารณาประเภทแหล่งน้ำและกระบวนการปรับปรุงคุณภาพที่จำเป็น

เอกสารของกรมควบคุมมลพิษระบุว่า แหล่งน้ำผิวดินประเภทที่ 3 ใช้ประโยชน์ด้านการเกษตรได้ ส่วนการอุปโภคบริโภคต้องผ่านกระบวนการปรับปรุงคุณภาพน้ำทั่วไปและการฆ่าเชื้อโรคก่อน ข้อมูลนี้เป็นหลักเกณฑ์ทั่วไป ไม่ใช่การระบุว่าแหล่งน้ำในข่าวถูกจัดอยู่ในประเภทดังกล่าว

ในช่วงน้ำท่วม ประชาชนจึงจำเป็นต้องได้รับคำแนะนำให้ตรงกับการใช้น้ำจริง ทั้งน้ำสำหรับครัวเรือน แหล่งน้ำดิบผลิตประปา และน้ำเพื่อการเกษตร เพราะผลตรวจที่ใช้ประเมินสภาพแหล่งน้ำอาจยังไม่ตอบทุกคำถามเกี่ยวกับการใช้งานแต่ละประเภท

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ หรือ CDC ให้ข้อมูลทั่วไปว่า น้ำท่วมอาจพัดพาสิ่งปฏิกูล ของเสียจากครัวเรือน และของเสียอันตรายจากกิจกรรมต่างๆ มาได้ พร้อมแนะนำให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำท่วมโดยไม่จำเป็น และติดตามคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นเรื่องการใช้น้ำ ทั้งนี้ ข้อมูลดังกล่าวอธิบายความเสี่ยงทั่วไป ไม่ใช่หลักฐานว่าพบสิ่งปนเปื้อนเหล่านี้ในกรณีปราจีนบุรี

การเฝ้าระวังต่อจากนี้จึงควรสัมพันธ์กับสถานการณ์น้ำ หากระดับน้ำหรือเส้นทางการไหลเปลี่ยนไป การพิจารณาจุดและช่วงเวลาตรวจซ้ำจะช่วยให้ข้อมูลทันต่อสถานการณ์ พร้อมกับการแจ้งประชาชนว่าผลตรวจครั้งล่าสุดครอบคลุมบริเวณใด และควรติดต่อหน่วยงานใดเมื่อพบความผิดปกติ

กรณีปราจีนบุรีมีคำชี้แจงจากเจ้าหน้าที่แล้วว่าไม่พบการรั่วไหลขณะตรวจสอบ และผลตรวจที่รายงานอยู่ในเกณฑ์ปกติ ขั้นตอนที่จะช่วยสร้างความมั่นใจต่อเนื่องคือการเปิดเผยรายละเอียดผลตรวจ อธิบายข้อแนะนำการใช้น้ำ และติดตามเมื่อสถานการณ์เปลี่ยนแปลง เพื่อให้ประชาชนใช้ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ประกอบการดูแลครัวเรือนและการประกอบอาชีพตลอดช่วงน้ำท่วม