OECD ชี้ ระบบภาษี อาจฉุดรั้งคนรายได้น้อยให้จนต่อ

17 พ.ย. 2569 - 10:42

  • เงินที่เพิ่มขึ้นมาอาจไม่ได้ทำให้รวยขึ้นอย่างที่คิด เพราะส่วนหนึ่งจะถูกดูดกลับไปในรูปของ ‘ภาษี’

  • นโยบายการคลัง รัฐบาลต้องชั่งน้ำหนักระหว่าง ความเป็นธรรม (Equity) คือการเก็บภาษีคนรวยมาช่วยคนจน กับ ประสิทธิภาพ (Efficiency) คือการออกแบบระบบที่ไม่ทำให้คนไม่อยากทำงาน

  • หากรัฐยังออกแบบระบบสวัสดิการและภาษีแบบเดิม โดยไม่คำนึงถึงจุดตัดที่เหมาะสม ระบบภาษีที่ตั้งใจสร้างมาเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ อาจกลายเป็นกำแพงที่มองไม่เห็น

OECD-Tax-system-keeps-income-earners-trapped-poverty-SPACEBAR-Hero.jpg

OECD ชี้ ระบบภาษี ฉุดรั้งคนรายได้น้อยให้จนต่อ ขยันไปก็เท่านั้น? เมื่อ ‘กับดักรายได้’ และระบบภาษี อาจกำลังฉุดรั้งคนรายได้น้อยไม่ให้ลืมตาอ้าปาก

ลองจินตนาการว่าคุณเป็นพนักงานเงินเดือนน้อยที่ตั้งใจทำงานหนักจนได้ปรับเงินเดือนขึ้น แน่นอนว่าชีวิตคุณควรจะดีขึ้น แต่ในความเป็นจริง เงินที่เพิ่มขึ้นมาอาจไม่ได้ทำให้รวยขึ้นอย่างที่คิด เพราะส่วนหนึ่งจะถูกดูดกลับไปในรูปของ ‘ภาษี’ และที่เจ็บปวดกว่านั้นคือ ‘สวัสดิการที่เคยได้อาจถูกตัดสิทธิ์’

นี่คือโจทย์สุดหินที่รัฐบาลทั่วโลกกำลังเผชิญ และถูกหยิบมาชำแหละในรายงาน Taxing Wages ฉบับล่าสุดขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ที่ตั้งคำถามสำคัญว่า “รัฐจะอุ้มชูคนรายได้น้อย โดยไม่ทำลายแรงจูงใจในการทำงานหนักของพวกเขาได้อย่างไร?”

เมื่อ ‘ความเป็นธรรม’ สวนทางกับ ‘แรงจูงใจ’

ในโลกของนโยบายการคลัง รัฐบาลต้องชั่งน้ำหนักระหว่าง ความเป็นธรรม (Equity) คือการเก็บภาษีคนรวยมาช่วยคนจน กับ ประสิทธิภาพ (Efficiency) คือการออกแบบระบบที่ไม่ทำให้คนไม่อยากทำงาน

OECD ชี้ให้เห็นว่า แม้ระบบภาษีของประเทศสมาชิกส่วนใหญ่จะมีความก้าวหน้า (Progressive) มากขึ้นนับตั้งแต่ปี 2000 แต่ความก้าวหน้านั้นกลับกระจุกตัวอยู่แค่ในกลุ่ม ‘คนรายได้ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย’ โดยเฉพาะครัวเรือนที่มีบุตร ซึ่งได้รับทั้งการลดหย่อนภาษีและเงินช่วยเหลือแบบเจาะจงกลุ่มเป้าหมาย

แต่เหรียญย่อมมีสองด้าน เมื่อคนกลุ่มนี้ขยันทำงานล่วงเวลา หรือได้เลื่อนตำแหน่งจนรายได้ขยับสูงขึ้น พวกเขาจะเจอกับภาวะ ‘กับดักรายได้’ (Earnings Traps) ทันที

ที่เป็นแบบนั้นเพราะพวกเขาต้องเจอกับแรงกระแทก 2 เด้งพร้อมกัน คือ 1. ต้องเริ่มเสียภาษีเงินได้และเงินสมทบประกันสังคมมากขึ้น และ 2. เงินอุดหนุนหรือเครดิตภาษีที่เคยได้จะถูกลดทอนลง ทำให้เมื่อคำนวณ ‘ภาระภาษีส่วนเพิ่ม’ (Marginal Tax Wedge) แล้ว เงินทุกบาทที่หาเพิ่มได้ แทบไม่เหลือเป็นเงินใช้จ่ายจริงในกระเป๋า

คนรายได้น้อยแบกสัดส่วนประกันสังคมมากกว่า?

รายงานยังชี้ให้เห็นจุดที่น่าสนใจของเครื่องมือทางการคลังว่า ในขณะที่ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาช่วยกระจายรายได้ แต่ ‘เงินสมทบประกันสังคม’ กลับมีลักษณะถดถอย หลายประเทศกำหนดเพดานรายได้สูงสุดในการหักเงินสมทบ นั่นหมายความว่า ยิ่งคุณรวยเกินเพดานมากเท่าไหร่ สัดส่วนเงินสมทบประกันสังคมเมื่อเทียบกับรายได้ทั้งหมดของคุณก็จะยิ่งน้อยลงเท่านั้น (แม้จะต้องแลกกับการถูกจำกัดเพดานเงินบำนาญในอนาคตก็ตาม)

ในทางกลับกัน สำหรับกลุ่มคนที่รายได้ ‘สูงกว่าค่าเฉลี่ย’ ปัญหากับดักรายได้แทบไม่เกิดขึ้น เพราะอัตราภาษีที่แท้จริงจะค่อยๆ ขยับขึ้นอย่างนุ่มนวล การหารายได้เพิ่มจึงยังคงให้ผลตอบแทนที่คุ้มค่าเสมอ

โจทย์ใหญ่ในยุค AI และอาชีพอิสระ

ความท้าทายนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่เรื่องตัวเลขภาษีในปัจจุบัน แต่กำลังซับซ้อนขึ้นตามโครงสร้างเศรษฐกิจโลก ข้อมูลจาก Revenue Statistics 2025 ระบุว่า สัดส่วนภาษีเงินได้จาก ‘มนุษย์เงินเดือน’ กำลังลดลง สวนทางกับรายได้ที่มาจากอาชีพอิสระ (Self-employment) และรายได้จากทุน (Capital) ที่เติบโตขึ้น ไหนจะการมาถึงของ AI ที่กำลังเข้ามาเปลี่ยนบทบาทของแรงงานมนุษย์อย่างสิ้นเชิง

OECD ส่งสัญญาณเตือนไปยังผู้กำหนดนโยบายทั่วโลก 

หากรัฐยังออกแบบระบบสวัสดิการและภาษีแบบเดิมๆ โดยไม่คำนึงถึงจุดตัดที่เหมาะสมในการ ‘ถอนความช่วยเหลือ’ ระบบภาษีที่ตั้งใจสร้างมาเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ อาจกลายเป็นกำแพงที่มองไม่เห็น ซึ่งคอยขังคนรายได้น้อยให้อยู่ที่เดิมไปตลอดกาล

อ้างอิง: OECD – Supporting low earners while making work pay: Can tax systems do both?

เรื่องเด่นประจำสัปดาห์