ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ‘หนี้ครัวเรือน’ ยังคงเป็นโจทย์หินข้อใหญ่ของเศรษฐกิจไทย แม้ภาพรวมจะเริ่มฟื้นตัว แต่ก็เป็นไปในลักษณะไม่ทั่วถึง (K-Shaped) ขณะที่บางภาคธุรกิจเติบโตอย่างก้าวกระโดด ประชาชนจำนวนมากกลับยังติดหล่มภาระหนี้สะสม รายได้โตไม่ทันค่าครองชีพ ท่ามกลางความผันผวนของเศรษฐกิจโลก
ตัวเลขจากธนาคารแห่งประเทศไทยชี้ว่า สัดส่วนหนี้ครัวเรือนต่อ GDP ของไทยแม้จะส่งสัญญาณลดลงจากช่วงพีค แต่ยังคงปักหลักอยู่ที่ประมาณ 88% ซึ่งนับว่าสูงเป็นอันดับต้นๆ ของภูมิภาค สอดคล้องกับข้อมูลจากเครดิตบูโร (NCB) ที่สะท้อนว่า คนไทย 1 คน มักแบกหนี้พร้อมกันหลายประเภท ทั้งบ้าน รถ สินเชื่อส่วนบุคคล และบัตรเครดิต ส่งผลให้กระแสเงินสดรายเดือนตึงตัวอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
มาตรการช่วยเหลือ ‘ซื้อเวลา’ ให้ตั้งหลัก ไม่ใช่ล้างหนี้
ที่ผ่านมา มาตรการช่วยเหลือจากภาครัฐและสถาบันการเงิน เช่น การปรับโครงสร้างหนี้ ขยายงวดผ่อน หรือผ่อนปรนยอดชำระขั้นต่ำ มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการช่วยประคองสภาพคล่องไม่ให้ลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้จนกลายเป็นหนี้เสีย (NPL)
แต่สิ่งสำคัญที่ลูกหนี้ต้องตระหนักคือ มาตรการเหล่านี้คือการซื้อเวลา เพื่อให้เราได้พักหายใจและจัดระเบียบแผนการเงินใหม่ ไม่ใช่มาตรการลดหนี้ให้หายไป
· ข้อดี ลดแรงกดดันด้านเงินสดรายเดือน พยุงการใช้จ่ายที่จำเป็นในชีวิตประจำวัน โดยไม่ต้องไปกู้หนี้นอกระบบมาหมุน
· ข้อจำกัด เวลาที่เพิ่มขึ้น แลกมาด้วยระยะเวลาการเป็นหนี้ที่ยาวนานขึ้น และดอกเบี้ยที่เดินหน้าต่อไม่เคยหยุด
หลุมพราง ‘จ่ายขั้นต่ำ’ จ่ายน้อยนานกว่า ดอกเบี้ยบานหลายเท่า
กรณีของ บัตรเครดิต คืออุทาหรณ์ที่ชัดเจนที่สุด การจ่ายขั้นต่ำถูกออกแบบมาเพื่อบรรเทาสภาพคล่องชั่วคราวเท่านั้น ไม่ใช่พฤติกรรมที่ควรทำระยะยาว เพราะเงินที่จ่ายไปจะถูกนำไปตัดดอกเบี้ยก่อน เหลือไปลดเงินต้นเพียงนิดเดียว
งานวิจัยพฤติกรรมทางการเงินทั่วโลก ยืนยันตรงกันว่า ลูกหนี้ที่จ่ายเพียงยอดขั้นต่ำต่อเนื่อง จะใช้เวลาปลดหนี้นานกว่า และต้องแบกรับภาระดอกเบี้ยรวมสูงกว่าผู้ที่จ่ายเกินขั้นต่ำหลายเท่าตัว แม้จะเริ่มจากยอดใช้จ่ายที่เท่ากันก็ตาม ดังนั้น หากสถานะทางการเงินเริ่มคลี่คลาย การเพิ่มยอดอัดฉีดเงินงวดขยับเกินขั้นต่ำเพียงเล็กน้อยในแต่ละเดือน จะช่วยตัดเงินต้น ลดดอกเบี้ยสะสม และย่นระยะเวลาการเป็นหนี้ได้อย่างมีนัยสำคัญ
ตรวจสุขภาพการเงิน สกัดสัญญาณอันตรายก่อนบานปลาย
ปัญหาหนี้ท่วมบ่อยครั้งไม่ได้เกิดจากรายได้น้อยเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการขาดแผนการเงินและการติดตามพฤติกรรมการใช้จ่ายอย่างต่อเนื่อง ช่วงเวลานี้จึงเป็นโอกาสทองในการพลิกวิกฤต ด้วยการสำรวจ 5 มิติสำคัญ
1. รายรับ (เช็กช่องทางหลักและสำรอง)
2. รายจ่าย (ตัดสิ่งที่ไม่จำเป็นออก)
3. ภาระหนี้ทั้งหมด (จัดลำดับหนี้ดอกเบี้ยสูง)
4. เงินออม
5. เงินสำรองฉุกเฉิน
หากเริ่มพบสัญญาณอันตราย เช่น ต้องจ่ายขั้นต่ำติดต่อกันหลายเดือน หรือเริ่มหมุนบัตรใบนั้นมาจ่ายใบนี้ สิ่งที่ควรทำที่สุดคือ เดินไปหาเจ้าหนี้ เพื่อขอปรับโครงสร้างหนี้หรือปรับเงื่อนไขการผ่อนชำระทันที การแก้ปัญหาตั้งแต่เนิ่น ๆ จะมีทางเลือกมากกว่า และไม่กระทบต่อประวัติเครดิตในอนาคต
‘เวลา’ เป็นเพียงโอกาส ไม่ใช่คำตอบ
การแก้ไขปัญหาหนี้ครัวเรือนในระดับมหภาค จำเป็นต้องขับเคลื่อนร่วมกันทุกมิติ ทั้งการผลักดันให้เศรษฐกิจโตต่อเนื่อง การยกระดับทักษะแรงงาน การปล่อยสินเชื่ออย่างรับผิดชอบ (Responsible Lending) ของสถาบันการเงิน และการปลูกฝังวินัยทางการเงิน ซึ่งเป็นสูตรสำเร็จที่หลายประเทศใช้ลดหนี้ได้จริง เพราะการลดภาระชั่วคราวจะไม่เกิดประโยชน์ใดๆ เลย หากพฤติกรรมการใช้จ่ายของลูกหนี้ยังคงเหมือนเดิม
ท้ายที่สุดแล้ว ‘เวลาที่เพิ่มขึ้น ไม่ได้แปลว่าหนี้น้อยลง’
มาตรการช่วยเหลือช่วยลดแรงกดดันได้ชั่วคราว แต่ไม่สามารถสร้างวินัยทางการเงินแทนใครได้ หนี้จะหมดได้ ไม่ใช่เพราะเรามีเวลาผ่อนมากขึ้น แต่เป็นเพราะเราใช้เวลาที่ได้รับมานั้นในการปรับพฤติกรรม วางแผน และลงมือทำอย่างจริงจัง เพื่อเปลี่ยนเวลาที่เพิ่มขึ้นให้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของชีวิตทางการเงินที่แข็งแรงและยั่งยืนอย่างแท้จริง
