วันเด็กปี 69 สังคมไทย ในภาวะคนแก่มากกว่าเด็ก
สังคมไทย เข้าสู่สังคมสูงวัย เต็มตัว เกิดหลายๆ โครงการซัพพอร์ต ผู้สูงวัย ซึ่งก็ดี แต่อย่าลืมคิดถึงคนอีกกลุ่มที่สำคัญมาก คือ เด็ก ขณะที่ประชากรผู้สูงอายุ เพิ่มขึ้น จำนวนเด็ก มีน้อยลงอย่างน่าตกใจ
ผลกระทบเศรษฐกิจไทยระยะยาว
การวิเคราะห์สถานการณ์ประชากรวัยเด็กของประเทศไทย ในบริบท “สังคมสูงวัย” โดยสรุปจากข้อมูลและแนวโน้มปัจจุบัน (เชิงสถิติ แนวโน้ม และผลกระทบทางสังคมเศรษฐกิจ) สังคมไทยกำลังเผชิญภาวะ “ผู้สูงอายุมากกว่าเด็ก” โดยไม่ใช่แค่เรื่องสัดส่วนทางสถิติ แต่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่ส่งผลต่อเศรษฐกิจ สวัสดิการและคุณภาพชีวิตของคนทุกวัยในระยะยาว
ภาพรวมโครงสร้างประชากร เด็กลดลง ผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น
จำนวนและสัดส่วนเด็กลดลง ข้อมูลแสดงว่าจำนวนประชากรวัยเด็ก (อายุต่ำกว่า 15 ปี) อยู่ที่ประมาณ 9.5 ล้านคน ซึ่งน้อยกว่าจำนวนผู้สูงอายุ (อายุ 60 ปีขึ้นไป) ที่ราว 13.6 ล้านคน ในปี 2025 ครั้งแรกที่จำนวนผู้สูงอายุมากกว่าเด็กในสถิติล่าสุด
แนวโน้มการเกิดลดลงต่อเนื่องหลังปี 2020 และจำนวนเด็กและวัยรุ่นกำลังลดสัดส่วนในโครงสร้างประชากรอย่างชัดเจน
ผู้สูงอายุเติบโตอย่างรวดเร็ว จากปี 2005 ที่เริ่มเข้าสู่สถานะ “สังคมสูงวัย” (อายุมากกว่า 60 ปีคิดเป็น >10%) ปัจจุบันเพิ่มเป็นกว่า 18–20% และมีแนวโน้มที่จะเป็น “สังคมสูงวัยเต็มที่” หรือ “super-aged society” (~>30%) ในอีกไม่กี่ทศวรรษข้างหน้า การเข้าสู่สังคมสูงวัยเร็วกว่าหลายประเทศพัฒนาแล้ว ส่งผลให้ไทยต้องเผชิญการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างก่อนที่ระบบเศรษฐกิจสังคมจะพร้อมอย่างเต็มที่
ปัจจัยที่ทำให้จำนวนเด็กลดลง
อัตราการเกิดต่ำ อัตราเกิดอยู่ในระดับต่ำลึก (ต่ำกว่าระดับทดแทนประชากร) ปัจจัยสำคัญได้แก่ ต้นทุนชีวิตสูงขึ้น (ที่อยู่อาศัย ค่าเลี้ยงดู ค่าเรียน) คนรุ่นใหม่ให้ความสำคัญกับอาชีพก่อนเริ่มต้นครอบครัว ผลของสังคมเมืองและค่านิยมสมัยใหม่
ความไม่พร้อมของเด็กและเยาวชนในด้านพัฒนาการ การพัฒนาของเด็กปฐมวัยบางส่วนอยู่ในเกณฑ์ต่ำ ซึ่งมีผลต่อศักยภาพในอนาคต และเสริมให้ความท้าทายของนโยบายที่ต้อง “ดูแลคุณภาพชีวิตเด็ก” มากกว่าจำนวนล้วน ผลกระทบของสังคมสูงวัยต่อเด็กและเยาวชน แรงงานและเศรษฐกิจ สัดส่วนเด็กที่ลดลงพร้อมกับสัดส่วนแรงงานที่ลดลง ทำให้มีผลต่อการเติบโตของเศรษฐกิจในระยะยาว การขาดแรงงานรุ่นใหม่อาจย้อนกลับมาทำให้โอกาสของเด็กในอนาคตแคบลง เนื่องจากทรัพยากรของรัฐและครัวเรือนจะต้องดูแลผู้สูงอายุมากขึ้น
ระบบสวัสดิการและงบประมาณ งบประมาณภาครัฐจะต้องแบ่งให้กับบริการด้านสาธารณสุขและสวัสดิการผู้สูงอายุมากขึ้น อาจทำให้ “การลงทุนด้านเด็กและเยาวชน” ถูกลดทอนลงได้ ครอบครัวและภาระการดูแล ภาระการดูแลผู้สูงอายุทำให้ครอบครัวต้องแบ่งเวลาและทรัพยากรระหว่างเด็กและผู้สูงอายุ โดยเฉพาะในครอบครัวเล็กหรือครอบครัวที่แรงงานหลักต้องดูแลพ่อแม่สูงอายุ
ความท้าทายในอนาคต
ถึงจุดที่ต้องมีนโยบาย ประเทศต้องออกแบบนโยบายที่รองรับทั้ง การสนับสนุนการมีบุตรและการพัฒนาศักยภาพเด็ก ควบคู่ไปกับ การดูแลผู้สูงอายุและการจัดสวัสดิการระยะยาว นโยบายเช่นสิทธิและบริการการดูแลเด็ก, สิทธิการลาคลอดบุตรที่เหมาะสม, การเข้าถึงระบบสุขภาพและการศึกษาเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมให้เด็กเติบโตได้ดี การเตรียมระบบการศึกษาและทักษะแรงงาน เมื่อเด็กมีจำนวนลดลง การพัฒนาทักษะที่มีคุณภาพสำหรับแรงงานรุ่นใหม่เป็นสิ่งสำคัญเพราะ “แรงงานคุณภาพสูง” อาจเป็นคำตอบของการเพิ่ม productivity ในอนาคต
ถ้าเด็กยังมีจำนวนน้อยลง หรือเพิ่มขึ้นอย่างน้อยลง อัตราการเกิดต่ำว่าระดับทดแทน ส่วนหนึ่งมันบอกเราว่า ประเทศไทยเข้าสูงสังคมสูงวัยแบบเต็มตัว แต่ถ้าเด็กน้อยลงอย่างต่อเนื่องจะกระทบเศรษฐกิจโครงสร้างสังคมและการพัฒนาประเทศแน่นอน
