เวทีเสวนาหัวข้อ “ตรงไหนทุจริต ตรงไหนเทา เอาปากกามา” จัดโดยคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ยกกรณีการเปิดเผยบัญชีทรัพย์สินของ สุชาดา ซาง แทนทรัพย์ สส.พรรคภูมิใจไทย เป็นตัวอย่างให้เห็นว่า ข้อมูลเพียงชุดเดียวอาจนำไปสู่การตั้งคำถามและตรวจสอบข้อมูลอื่นที่เกี่ยวข้องได้ การเปิดเผยข้อมูลภาครัฐอาจเป็นมากกว่าการทำให้ประชาชนเข้าถึงเอกสาร แต่สามารถเป็นจุดเริ่มต้นของการตรวจสอบความเชื่อมโยงทางอำนาจ เงินทุน และผลประโยชน์ที่ซ่อนอยู่ในระบบราชการและการเมือง หากข้อมูลเหล่านี้ถูกเปิดเผยในรูปแบบที่นำไปวิเคราะห์ต่อได้ และเชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ
รักชนก ศรีนอก ส.ส.พรรคประชาชน เสนอแนวคิด การใช้ข้อมูลเชื่อมโยงด้วย AI ตรวจจับความเสี่ยงทุจริต พร้อมยกระดับดัชนี CPI ว่า รายการทรัพย์สินที่ระบุการให้กู้ยืมแก่บริษัท ทรี แอโรลส์ และการเชื่อมโยงไปสู่เว็บไซต์ Shuffle.com ที่มีการระบุว่ามีความเกี่ยวข้องกับกูราเซา อย่างไรก็ตาม ความเชื่อมโยงดังกล่าวยังต้องตรวจสอบจากเอกสารและหลักฐานที่เกี่ยวข้อง โดยการปรากฏชื่อบุคคลหรือบริษัทในข้อมูลเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่ามีการกระทำผิด กรณีนี้สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของ Open Data หรือการเปิดข้อมูลภาครัฐให้ประชาชนเข้าถึงและนำไปใช้ประโยชน์ หากรัฐเปิดเผยข้อมูลมากกว่าที่เป็นอยู่ และออกแบบให้สามารถเชื่อมโยงข้อมูลข้ามหน่วยงานได้ ก็จะช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการตรวจสอบการทุจริตเชิงระบบ
เปิด 5 ฐานข้อมูลรัฐ เชื่อมโยงเบาะแสทุจริตข้อเสนอสำคัญคือการเปิดฐานข้อมูลภาครัฐ 5 ฐานข้อมูล เพื่อให้ประชาชน ภาคประชาสังคม และนักวิเคราะห์ข้อมูล สามารถนำข้อมูลมาประมวลผลและตรวจสอบความผิดปกติได้อย่างเป็นระบบ ประกอบด้วย
เปิด API ระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ e-GP
ส.ส.พรรคประชาชน เสนอให้กรมบัญชีกลางเปิด API ของระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ เพื่อให้สามารถดึงข้อมูลไปวิเคราะห์ต่อได้โดยอัตโนมัติ แทนการค้นหาข้อมูลทีละโครงการด้วยตนเอง ปัจจุบันผู้ที่ต้องการนำข้อมูลไปวิเคราะห์ในวงกว้างต้องพยายามรวบรวมข้อมูลจากระบบด้วยวิธีการต่าง ๆ ซึ่งเพิ่มต้นทุนและข้อจำกัดในการตรวจสอบ ทั้งที่ข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ต่อสาธารณะ หากเปิดข้อมูลในรูปแบบที่เครื่องอ่านได้ จะช่วยให้ภาคประชาสังคมพัฒนาเครื่องมือวิเคราะห์รูปแบบการเสนอราคา ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ชนะประมูล และความผิดปกติของการจัดซื้อจัดจ้าง เพื่อคัดกรองโครงการที่ควรตรวจสอบเพิ่มเติมได้
เปิดข้อมูลผู้ถือหุ้นและโครงสร้างบริษัทจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
การเปิด API ข้อมูลผู้ถือหุ้นของบริษัทในประเทศไทย เพื่อให้สามารถตรวจสอบความเชื่อมโยงระหว่างบริษัท ผู้ถือหุ้น และบุคคลที่เกี่ยวข้องได้สะดวกขึ้น มีข้อสังเกตว่า การเข้าถึงข้อมูลบางประเภทในปัจจุบันยังต้องค้นหาเป็นรายบริษัท หรือมีค่าใช้จ่ายเมื่อต้องการข้อมูลในรูปแบบเอกสาร ทำให้การวิเคราะห์ความเชื่อมโยงของบริษัทจำนวนมากมีต้นทุนสูง การเปิดข้อมูลดังกล่าวจะช่วยให้การตรวจสอบความเสี่ยงเรื่องนอมินีและทุนเทาทำได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อนำไปเปรียบเทียบกับข้อมูลผู้ชนะประมูลโครงการรัฐและบัญชีทรัพย์สินของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง
เปิดบัญชีทรัพย์สิน ป.ป.ช. ในรูปแบบ Machine-readable และเก็บข้อมูลอย่างต่อเนื่อง
บัญชีทรัพย์สินและหนี้สินของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองและผู้ดำรงตำแหน่งที่กฎหมายกำหนด เป็นอีกหนึ่งฐานข้อมูลสำคัญที่ควรเปิดเผยในรูปแบบที่คอมพิวเตอร์อ่านและประมวลผลได้ ไม่ใช่เพียงเอกสารที่ประชาชนต้องเปิดอ่านทีละรายการ
ข้อเสนอนี้มุ่งให้สามารถนำข้อมูลมาเปรียบเทียบข้ามช่วงเวลา เพื่อสังเกตแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของทรัพย์สินและหนี้สิน รวมถึงค้นหาความผิดปกติที่ควรตรวจสอบต่อไป ตัวอย่างเช่น การใช้ AI วิเคราะห์การเพิ่มขึ้นของทรัพย์สินเมื่อเทียบกับข้อมูลที่เปิดเผยในช่วงก่อนหน้า หรือค้นหาความสัมพันธ์ระหว่างทรัพย์สินกับบริษัทที่ได้รับงานภาครัฐ การตรวจพบความผิดปกติจากข้อมูลเป็นเพียงสัญญาณสำหรับการตรวจสอบ ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าบุคคลนั้นทุจริต และต้องคำนึงถึงความถูกต้องของข้อมูล บริบทของทรัพย์สิน และกระบวนการตรวจสอบตามกฎหมายด้วย
เปิดฐานข้อมูลข้าราชการระดับสูง รวมถึงข้าราชการท้องถิ่น
การเปิดข้อมูลข้าราชการระดับสูงจากหน่วยงานต่าง ๆ รวมถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อให้สามารถตรวจสอบความเชื่อมโยงกับบริษัทเอกชนและโครงการจัดซื้อจัดจ้างได้ ข้อมูลกลุ่มนี้จะช่วยให้การตรวจสอบไม่จำกัดอยู่เพียงนักการเมือง แต่ครอบคลุมถึงผู้มีบทบาทในกระบวนการตัดสินใจ อนุมัติโครงการ หรือจัดสรรงบประมาณภาครัฐ
เปิดข้อมูลผู้ช่วย สส. และ สว.
สุดท้ายคือ ข้อมูลผู้ช่วยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา เพื่อให้สามารถนำไปตรวจสอบความสัมพันธ์กับบริษัท ผู้รับเหมาภาครัฐ และบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการใช้จ่ายงบประมาณได้
ข้อเสนอทั้ง 5 กลุ่มมีเป้าหมายร่วมกัน คือทำให้ข้อมูลที่ปัจจุบันกระจายอยู่ในหลายหน่วยงานสามารถนำมาเชื่อมโยงและตรวจสอบข้ามฐานข้อมูลได้ จากข้อมูลกระจัดกระจาย สู่ AI ช่วยจับสัญญาณความเสี่ยง “หากนำข้อมูลทั้ง 5 กลุ่มมาวิเคราะห์ร่วมกัน จะช่วยให้เห็นความสัมพันธ์ที่อาจไม่ปรากฏชัดเมื่อพิจารณาเอกสารแยกเป็นรายชุด”
ตัวอย่างเช่น การตรวจสอบว่าบริษัทที่ชนะประมูลโครงการรัฐมีความเชื่อมโยงกับนักการเมืองหรือข้าราชการหรือไม่ บริษัทแห่งเดียวมีความเกี่ยวข้องกับนิติบุคคลหลายแห่งเพียงใด หรือมีรูปแบบการถือหุ้นและการรับงานภาครัฐที่ควรตรวจสอบเพิ่มเติมหรือไม่
อีกกรณีหนึ่งคือการตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างบริษัทที่รับงานภาครัฐกับทรัพย์สินที่แจ้งไว้ของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง หากพบข้อมูลที่สอดคล้องกัน อาจนำไปสู่การตรวจสอบแหล่งที่มาของเงิน ผลประโยชน์ทับซ้อน หรือความสัมพันธ์ทางธุรกิจที่เกี่ยวข้อง
AI สามารถเข้ามาช่วยค้นหาความสัมพันธ์ วิเคราะห์รูปแบบที่ผิดปกติ และจัดลำดับข้อมูลที่ควรตรวจสอบก่อน โดยให้เจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานที่มีอำนาจตรวจสอบหลักฐานต่อไป การวิเคราะห์ลักษณะนี้ต้องมีข้อมูลที่ถูกต้องและเป็นปัจจุบัน มีหลักเกณฑ์ตรวจสอบที่ชัดเจน และมีมาตรการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้ความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นโดยชอบถูกตีความเป็นการกระทำผิดโดยปราศจากหลักฐาน
Open Data ไม่ใช่แค่เปิดเอกสาร แต่ต้องเปิดให้ตรวจสอบได้จริง
หัวใจของข้อเสนอไม่ได้อยู่ที่การเผยแพร่ข้อมูลให้ประชาชนดาวน์โหลดเท่านั้น แต่อยู่ที่การทำให้ข้อมูลสามารถนำไปใช้ต่อ เชื่อมโยงกันได้ และเปิดโอกาสให้ภาคประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการตรวจสอบ
การเปิด API และข้อมูลในรูปแบบ Machine-readable จะช่วยลดต้นทุนในการรวบรวมข้อมูล ทำให้เกิดเครื่องมือวิเคราะห์จากภายนอก และเพิ่มโอกาสในการค้นพบความผิดปกติที่หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งอาจมองไม่เห็นเมื่อทำงานแยกกัน
ผู้ร่วมตรวจสอบพบข้อมูลเชื่อมโยงธุรกรรม 4.82 ล้านบาท
หลังจากมีการเสนอแนวคิดดังกล่าว มีผู้ร่วมตรวจสอบข้อมท่ีใช้บัญชี ว่า Godd Dam ตรวจสอบพบธุรกรรม Bitkub–Shuffle.com1 จำนวน 331 รายการ มูลค่า 4.82 ล้านบาท โดยเปิดเผยว่า จากการรวบรวมและตรวจสอบข้อมูลธุรกรรมสินทรัพย์ดิจิทัลที่เชื่อมโยงระหว่าง Bitkub กับ Shuffle พบรายการที่มีมูลค่าซ้ำกันและเห็นว่าควรได้รับการตรวจสอบตามหลักเกณฑ์ป้องกันการฟอกเงิน (AML) จำนวน 1,331 รายการ คิดเป็นมูลค่ารวม 143,539.65 ดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 4.83 ล้านบาท ในช่วงวันที่ 31 ธันวาคม 2567 ถึง 26 มกราคม 2568 โดยพบธุรกรรมสูงสุด 18 รายการภายในวันเดียว
ผู้ตรวจสอบยกตัวอย่างกลุ่มธุรกรรมมูลค่า 149.85 ดอลลาร์สหรัฐ จำนวน 100 รายการ รวม 14,985 ดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 504,110 บาท พร้อมระบุว่าพบรายการที่มีความเชื่อมโยงกันผ่านข้อมูลธุรกรรมและเครือข่ายแฮช อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวเป็นผลการวิเคราะห์เบื้องต้นของผู้ตรวจสอบ และยังต้องได้รับการตรวจสอบยืนยันจากผู้ให้บริการแพลตฟอร์มและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ผู้ตรวจสอบระบุว่า พบเส้นทางธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับกระเป๋าสินทรัพย์ดิจิทัลจากแพลตฟอร์ม อาทิ OKX, Bybit, Bitget, BingX และ MEXC ซึ่งมีรายการโอนเข้าสู่ Bitkub ก่อนมีธุรกรรมจาก Bitkub ไปยัง Shuffle และกระเป๋าที่ระบุว่าเป็น Hot Wallet ของแพลตฟอร์ม โดยยกตัวอย่างรายการที่มีมูลค่าเท่ากันหลายครั้งเป็นประเด็นที่ควรตรวจสอบเพิ่มเติม
ผู้ตรวจสอบเสนอให้ Bitkub สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) และหน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย ตรวจสอบข้อมูลเจ้าของบัญชี ประวัติการทำธุรกรรม และข้อมูลการยืนยันตัวตนลูกค้า (KYC) เพื่อพิจารณาว่ามีธุรกรรมใดเชื่อมโยงกับคดีหลอกลวงหรือการกระทำผิดกฎหมายหรือไม่ รวมถึงตรวจสอบว่าบัญชีใดมีพฤติกรรมรับและส่งต่อสินทรัพย์โดยไม่มีรูปแบบการใช้งานอื่นที่สอดคล้องกันหรือไม่
การพบธุรกรรมที่มีมูลค่าเท่ากันหรือมีเส้นทางเชื่อมโยงกัน ไม่ได้ยืนยันด้วยตัวเองว่าเป็นการฟอกเงินหรือเกี่ยวข้องกับอาชญากรรม การพิสูจน์ต้องอาศัยข้อมูลธุรกรรมฉบับเต็ม การระบุตัวเจ้าของกระเป๋า หลักฐานเกี่ยวกับแหล่งที่มาของเงิน และผลการตรวจสอบของหน่วยงานที่มีอำนาจ
ผู้ตรวจสอบยังตั้งข้อสังเกตถึงประเด็นความรับผิดชอบของผู้เกี่ยวข้อง โดยเรียกร้องให้หน่วยงานตรวจสอบเส้นทางเงินอย่างเป็นระบบ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีข้อมูลในชุดข้อกล่าวอ้างนี้ที่ยืนยันว่าบุคคลใดกระทำความผิด หรือว่าธุรกรรมทั้งหมดเกี่ยวข้องกับการฟอกเงิน
ประเด็นดังกล่าวจึงเป็นอีกกรณีที่สะท้อนความสำคัญของการเปิดเผยข้อมูลและการตรวจสอบข้ามฐานข้อมูล โดยเฉพาะเมื่อเส้นทางธุรกรรมสินทรัพย์ดิจิทัลอาจพาดผ่านหลายแพลตฟอร์มและหลายกระเป๋าเงิน ที่จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างผู้ให้บริการสินทรัพย์ดิจิทัลและหน่วยงานกำกับดูแล เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงและดำเนินการตามกฎหมาย
#โอเพ่นดาต้า #ฐานข้อมูลภาครัฐ #การตรวจสอบธุรกรรม #เว็บไซต์ผิดกฎหมา #เส้นทางการเงิน #BUSINESS #SPACEBAR
ข้อมูลจาก
