เจาะลึกดีลสหรัฐฯ-อิหร่านที่ทั้งสองฝ่ายจะยุติสงคราม

สำนักข่าว Axios ของสหรัฐฯ รายงานโดยอ้างเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ คนหนึ่งว่า ข้อตกลงที่สหรัฐฯ และอิหร่านใกล้จะลงนามกันนั้นเกี่ยวข้องกับการขยายเวลาหยุดยิงออกไป 60 วัน ซึ่งในช่วงเวลานั้นช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดอีกครั้ง อิหร่านจะสามารถขายน้ำมันได้อย่างเสรี และจะมีการเจรจาเพื่อควบคุมโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน

ข้อตกลงนี้จะช่วยหลีกเลี่ยงการขยายความรุนแรงของสงครามและลดแรงกดดันต่ออุปทานน้ำมันทั่วโลก อย่างไรก็ตาม ยังไม่ชัดเจนว่าจะนำไปสู่ข้อตกลงสันติภาพที่ยั่งยืนซึ่งครอบคลุมถึงข้อเรียกร้องด้านนิวเคลียร์ของประธานาธิบดีทรัมป์ด้วยหรือไม่

ทั้งทรัมป์และผู้ไกล่เกลี่ยต่างระบุว่า อาจมีการประกาศข้อตกลงในวันอาทิตย์นี้ แม้ว่าข้อตกลงยังไม่เสร็จสมบูรณ์และอาจล้มเหลวได้

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ให้รายละเอียดเกี่ยวกับร่างข้อตกลงฉบับปัจจุบัน ซึ่งส่วนใหญ่ได้รับการยืนยันจากแหล่งข่าวอื่นๆ ที่ใกล้ชิดกับการเจรจา

อย่างไรก็ตาม รายละเอียดเหล่านั้นยังไม่ได้รับการยืนยันจากฝ่ายอิหร่าน แม้ว่าอิหร่านจะระบุว่า ข้อตกลงใกล้จะบรรลุแล้วก็ตาม

ข้อตกลงนี้มีอะไรบ้าง

ทั้งสองฝ่ายจะลงนามในบันทึกความเข้าใจ (MOU) ซึ่งมีอายุ 60 วัน และสามารถขยายเวลาได้โดยความยินยอมร่วมกันโดย

• ในช่วง 60 วันนั้น ช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดให้สัญจรได้โดยไม่มีค่าธรรมเนียม และอิหร่านจะตกลงที่จะเคลียร์ทุ่นระเบิดที่ติดตั้งไว้ในช่องแคบเพื่อให้เรือสามารถผ่านได้อย่างอิสระ

• ในทางกลับกัน สหรัฐฯ จะยกเลิกการปิดล้อมท่าเรือของอิหร่านและยกเว้นมาตรการคว่ำบาตรบางส่วนเพื่อให้อิหร่านสามารถขายน้ำมันได้อย่างเสรี

• เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ยอมรับว่าจะเป็นประโยชน์ต่อเศรษฐกิจของอิหร่าน แต่กล่าวว่ามันจะช่วยบรรเทาความกดดันในตลาดน้ำมันโลกได้อย่างมากเช่นกัน และว่า ยิ่งอิหร่านเคลียร์ทุ่นระเบิดและอนุญาตให้เรือสัญจรได้เร็วเท่าไร การยกเลิกการปิดล้อมก็จะยิ่งเร็วขึ้นเท่านั้น

• เจ้าหน้าที่กล่าวว่า หลักการสำคัญของทรัมป์ในข้อตกลงนี้คือ “การบรรเทาความกดดันเมื่อปฏิบัติตามข้อตกลง”

• อิหร่านต้องการให้ปลดล็อกเงินของอิหร่านที่ยึดไว้ทันทีและยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรอย่างถาวร แต่ฝ่ายสหรัฐฯ ระบุว่า สิ่งนั้นจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีการยอมประนีประนอมที่เป็นรูปธรรมแล้วเท่านั้น

ประเด็นนิวเคลียร์ยังคงต้องเจรจากันต่อไป

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ กล่าวว่า ร่างบันทึกความเข้าใจ (MOU) ประกอบด้วยข้อผูกพันจากอิหร่านที่จะไม่แสวงหาอาวุธนิวเคลียร์ และจะเจรจาเกี่ยวกับการระงับโครงการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมและการกำจัดคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูง

• จากแหล่งข่าว 2 แหล่งที่ทราบเรื่องนี้ อิหร่านได้ให้คำมั่นสัญญากับสหรัฐฯ ผ่านทางผู้ไกล่เกลี่ยเกี่ยวกับขอบเขตของการประนีประนอมที่อิหร่านยินดีจะทำในการระงับการเสริมสมรรถนะและสละวัสดุนิวเคลียร์

• สหรัฐฯ จะตกลงเจรจาเกี่ยวกับการยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรและการปลดล็อกเงินทุนของอิหร่านในช่วง 60 วัน แม้ว่าขั้นตอนเหล่านั้นจะถูกนำไปใช้ก็ต่อเมื่อเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงขั้นสุดท้ายที่สามารถตรวจสอบได้เท่านั้น

• กองกำลังสหรัฐฯ ที่ระดมพลในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมาจะยังคงอยู่ในภูมิภาคในช่วง 60 วัน และจะถอนตัวก็ต่อเมื่อบรรลุข้อตกลงขั้นสุดท้ายแล้วเท่านั้น

ร่างบันทึกความเข้าใจฉบับนี้ยังระบุอย่างชัดเจนว่า สงครามระหว่างอิสราเอลและฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอนจะยุติลง

• เจ้าหน้าที่อิสราเอลกล่าวว่า นายกรัฐมนตรี เบนจามิน เนทันยาฮู แสดงความกังวลเกี่ยวกับเงื่อนไขดังกล่าวระหว่างการสนทนาทางโทรศัพท์กับทรัมป์เมื่อวันเสาร์ นอกจากนี้เขายังแสดงความกังวลเกี่ยวกับแง่มุมอื่นๆ ของข้อตกลง แต่ได้กล่าวถึงประเด็นนี้ด้วยความเคารพและให้เกียรติ

• เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ กล่าวว่า นี่จะไม่ใช่ “การหยุดยิงฝ่ายเดียว” และหากฮิซบอลเลาะห์พยายามติดอาวุธใหม่หรือยุยงให้เกิดการโจมตี อิสราเอลจะได้รับอนุญาตให้ดำเนินการเพื่อป้องกัน “ถ้าฮิซบอลเลาะห์ประพฤติตัวดี อิสราเอลก็จะประพฤติตัวดีเช่นกัน”

• “บีบีมีข้อพิจารณาภายในประเทศของเขา แต่ทรัมป์ต้องคำนึงถึงผลประโยชน์ของสหรัฐฯ และเศรษฐกิจโลก” เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เผยโดยพูดถึงเนทันยาฮูด้วยชื่อเล่น

เหตุการณ์เป็นอย่างไร

แหล่งข่าว 3 รายที่คุ้นเคยกับการประชุมดังกล่าวเผยว่า ประธานาธิบดีทรัมป์ได้สอบถามความคิดเห็นจากผู้นำอาหรับและมุสลิมหลายคนเกี่ยวกับข้อตกลงนี้ในการประชุมทางโทรศัพท์เมื่อวันเสาร์ และทุกคนต่างกล่าวว่า พวกเขาสนับสนุนข้อตกลงนี้ รวมถึงประธานาธิบดี โมฮัมเหม็ด บิน ซาเยด ของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ นอกจากนี้ ผู้นำของซาอุดีอาระเบีย กาตาร์ อียิปต์ ตุรกี และปากีสถาน ซึ่งมีส่วนร่วมในความพยายามไกล่เกลี่ยก็เข้าร่วมการประชุมด้วย

ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา ทรัมป์ลังเลระหว่างการผลักดันข้อตกลงต่อไปและการโจมตีอิหร่านครั้งใหญ่ ณ เย็นวันเสาร์ ทรัมป์มีแนวโน้มที่จะเลือกทางออกทางการทูตมากกว่า

สิ่งที่ต้องจับตาดูต่อจากนี้

ทำเนียบขาวหวังว่า ความแตกต่างสุดท้ายจะได้รับการแก้ไขในอีกไม่กี่ชั่วโมงข้างหน้า และจะมีการประกาศข้อตกลงในวันอาทิตย์

เจ้าหน้าที่กล่าวว่า เป็นไปได้ที่ข้อตกลงจะคงอยู่ไม่ครบ 60 วัน หากสหรัฐฯ เชื่อว่าอิหร่านไม่จริงจังกับการเจรจาเรื่องนิวเคลียร์ ในทางกลับกัน สหรัฐฯ เชื่อว่าวิกฤตเศรษฐกิจของอิหร่านเป็นแรงจูงใจให้บรรลุข้อตกลงอย่างเต็มรูปแบบเพื่อยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรและปลดล็อกเงินสด

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เผยว่า “น่าสนใจที่จะจับตาดูอิหร่านจะเต็มใจไปไกลแค่ไหน แต่ถ้าพวกเขามีความสามารถและต้องการเปลี่ยนแปลงทิศทางของตนเอง ขั้นตอนต่อไปนี้จะบังคับให้พวกเขาต้องตัดสินใจที่สำคัญเกี่ยวกับสิ่งที่พวกเขาต้องการจะเป็นในฐานะประเทศ”

ที่ปรึกษาของทรัมป์เผยว่า หากข้อเรียกร้องของทรัมป์เกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านได้รับการตอบสนอง ทรัมป์ก็พร้อมที่จะทำทุกวิถีทางเพื่อฟื้นฟูความสัมพันธ์กับอิหร่านและให้โอกาสพวกเขาในการพัฒนาศักยภาพทางเศรษฐกิจอย่างเต็มที่ ซึ่งทรัมป์คิดว่า “มหาศาล”

Photo by KEVIN DIETSCH / GETTY IMAGES NORTH AMERICA / GETTY IMAGES VIA AFP